O relato de verán: 'Un Borbón republicano' (II)

Deseguido transcribo o contido do pequeno caderno titulado “Un Borbón republicano: escrito para a miña neta”, que meu avó me entregou con cariño so o maxestoso e histórico carballo pontevedrés, coñecido tamén como o carballo do Galeguismo ou das Liberdades: Querida neta, vouche contar algo que tivo lugar baixo o carballo de Santa Margarida de Mourente na época en que meu pai, o teu bisavó, era un mozo acabado de casar e eu aínda non nacera. Falo de principios de marzo do ano 1846, que foi cando lle confiaron unha encarga secreta que debería levar a cabo, co máximo sixilo, en prol das liberdades e da causa revolucionaria galega. Meu pai quixo colaborar, na medida das súas posibilidades, no triunfo da sublevación que estaban organizando os progresistas daquela época, co apoio dalgúns importantes sectores do exército e de influentes grupos monárquicos anticarlistas, contra o goberno reaccionario de Narváez. Naqueles tempos de miseria había moita fame na nosa terra. Víanse riolas de esfarrapados famélicos vagando desesperados a pedir pan polos camiños e rúas, deixando ao seu paso un rastro espantoso de cadáveres esqueléticos. Falo de principios de Marzo do ano 1846, que foi cando lle confiaron unha encarga secreta O caso é que a encomenda que o teu bisavó tiña naquela conspiración, por modesta que fose, cumpriuna perfectamente, con suma precaución e discreción, manténdoa en todo momento en segredo, mesmo sen lle confiar nin comentar nada en absoluto á súa muller, a túa bisavoa. Principalmente consistiu en ir agardar unha tarde, nun apartado embarcadoiro da ría, a chegada do capitán don Enrique María de Borbón, procedente dun buque de guerra ao seu mando que estaba fondeado fronte á illa de Tambo. Despois de recibir e saudar o infante co acordado contrasinal, que era Santa Margarita y Hermandad, conduciuno a unha cabana próxima e proporcionoulle un sombreiro e roupas de paisano máis acaídas que as que traía, para así tentar non ser recoñecido, amais dunha besta ben aparellada para acudir a unha importante xuntanza de cabaleiros de categoría, convocada para o luscofusco no adro da capela de Santa Margarida, baixo a enramada do carballo centenario que preside o lugar. Indo os dous polo camiño cara a Mourente, o infante preguntoulle a meu pai se coidaba que podería chover durante a xunta. El contestoulle que chover chover, pensaba que non; pero que nun día marzal como aquel, xa se sabe: marzo marzolo, trebón e raiolo…; ou sexa, que en calquera momento podería caer algunha chuvascada e, nese caso, como o carballo estaba daquela espido de follas, o único resgardo sería a capela; e a chave, se tal, tíñaa unha veciña. O infante quixo entón saber se o crego encargado da capela era de fiar. Meu pai respondeulle que, segundo certos fregueses dignos da confianza dos conspiradores, aquel sacerdote non era perigoso e non había que preocuparse, pois era considerado un católico máis ben morno e pouco informado, non sendo nin moito menos dos carcas máis hostís da zona, e víase que só quería vivir en paz na súa parroquia, ignorando absolutamente os preparativos postos en marcha polo movemento revolucionario. Con todo, como o párroco tampouco querería dar pé a sospeitas, nin moito menos acusacións de dar acubillo na súa capela a misteriosas xuntanzas, quizais mesmo impías, de cabaleiros descoñecidos, seguramente masóns, buscara unha escusa oportuna para estar ausente: ao parecer, tiña que lle ir dar, aquela mesma tardiña, a extrema unción a un moribundo... Seica lle fixo graza ao infante don Enrique a argucia do cura para non querer saber nada daquel turbio asunto, e continuou riseiro e despreocupado todo o camiño até chegaren a Santa Margarida de Mourente. [Continúa esta quinta feira]