Rafa Vilar reclama os lugares da memoria persoal e colectiva no seu último poemario

Rafa Vilar González (Cee, 1968), resultou gañador esta semana do XXI Premio de Poesía Afundación coa obra Os lugares da memoria, nunha edición á que se presentaron un total de 34 obras inéditas. A resolución do xurado -composto nesta ocasión por Tensi Xesteira Estévez, Jesús Castro Yáñez, Concepción Prado Baña, Xabier Castro Martínez e Luís González Tosar- tivo en conta o “uso destacado, na primeira parte, da prosa poética que dialoga, despois, con textos ben versificados conseguindo unha estrutura harmónica e ben definida". Para o tribunal literario, Os lugares da memoria "acada altas cotas de emoción e exhibe unha capacidade reflexiva facendo uso dunha dimensión metapoética ao mesmo tempo que amosa no poema a realidade do mundo”. O galardón implica a próxima publicación do libro, en principio antes de fin de ano, dentro da colección Arte de trobar. Ademais, conta cunha dotación económica de 6.000 euros. En conversa con Nós Diario, o autor ceense recoñece que recibiu a noticia “con satisfacción” por tratarse dunha iniciativa que “cumpre 21 edicións e por ela pasaron nomes e libros bastante importantes, mesmo de varias xeracións diferentes”, algo que demostra que “a calidade da nosa poesía é moi digna de mención”. Neste sentido, Vilar lembra que “cando un manda un libro a un premio nunca sabe como se vai valorar” polo que, neste caso, amosa o seu agrado de que “as cinco persoas do xurado coincidiran en que a miña obra merecía ser premiada”. Da mesma maneira entende que, agora, é toda "unha responsabilidade" que quedará "no escrutinio das lectoras e dos lectores" cando chegue ás librarías. Fernando Epelde e Rafa Vilar, premios SELIC de creación literaria Os premios literarios A relación de Rafa Vilar cos premios literarios vén de lonxe. Xa en 1992 a súa obra deuse a coñecer ao gañar o Fermín Bouza Brei para autores novos. Porén, a experiencia non foi todo o positiva que agardaba malia o “respaldo” que representou nese momento para o seu traballo. “Foi un libro maldito para min, publicado nunha edición non venal, que non chegou a ningún sitio”, aclara o poeta. Sobre o tema dos galardóns literarios, o autor ceense asegura ter mesmo “unha visión contraditoria”. Recoñece que foron fundamentais na súa traxectoria como escritor e para publicar -gañou, entre outros, o Eusebio Lorenzo Baleirón (2006), o Cidade de Ourense (2008), o Arume (2011) e o Rosalía de Castro de Poesía (2021)- sobre todo no mundo da poesía. "Sen os premios, moitas autoras e autores deste xénero non contarían con obras nos andeis das librarías", asegura. "Hai que ter e conta que temos un sistema literario débil", engade. A contradición chégalle cando pensa que no país “hai inflación de premios e moitas veces as institucións que os promoven non teñen moito compromiso nin coa lingua nin coa literatura deste país”. O poeta da Costa da Morte critica a "dilapidación de esforzos por facer no seu momento mal as cousas" con galardóns que mesmo "desaparecen ao día seguinte de ser resoltos en público". Neste sentido, cre que na Galiza hai moitas deficiencias na súa difusión "e tamén unha falta de respaldo por parte dalgunhas institucións galegas". Ademais, o ceense entende que hai que "repensar" algúns "para que teñan unha rendibilidade social dese esforzo." Obra comprometida Ademais de como escritor, Rafa Vilar conta cunha ampla traxectoria como político e activista na Galiza. Un exemplo foi o seu papel como voceiro da xestora nacional da plataforma Nunca Máis, unha iniciativa colectiva que naceu tras o afundimento do Prestige na que participou unha parte importante do sector cultural galego. “Toda obra literaria exixe un compromiso”, sentencia na súa conversa con Nós Diario. Pon como puntos de amarre fundamentais, no seu caso, ter en conta sempre “a lingua na que escribo, o meu tempo e a miña xente”. Alén disto, recoñece que na súa obra aparece “un compromiso político militante” mais sempre coa idea de “non facer panfletos, eu tento facer literatura”. Esta última afirmación coincide, tamén, co seu "compromiso co feito literario e coas propias palabras". "O nacionalismo ten de ser referente para a xente que quer mudar as cousas" Poesía e profesión O galardón que recollerá agora Rafa Vilar segue a ser un dos mellor dotados economicamente do panorama do libro galego. Esta circunstancia, nun sistema literario como o galego que dificulta a profesionalización, conta moito para algunhas autoras e autores. No caso do escritor ceense a poesía “é un oficio, non unha profesión” polo que ve “imposíbel vivir dela”. Porén, tamén recoñece que dedica “moitas horas a ler, a formarme, a romper e volver aos textos para sacar un produto literario que teña certa calidade”. No panorama literario actual do país, Vilar entende que “vivir da poesía non é o normal, nin na Galiza nin tampouco noutros sistemas literarios máis normalizados”, reitera, “máis cando deberiamos vender máis de 20.000 exemplares todos os anos, e non podemos ser funcionarios da escrita”, engade. Con todo, recoñece que hai casos máis complicados, como o das autoras e autores que se dedican a escribir novelas. “Se tes que buscar documentación e por ese motivo pasas uns anos investigando, cantas obras deberías vender se gañas un 10% por cada exemplar?”, inquire. Rafa Vilar: “Escribir poemas para a infancia é un reto literario” Biografía persoal A memoria é moi importante para Rafa Vilar. Na obra gañadora do premio xa queda explícita no propio título, Os lugares da memoria, e enche as súa páxinas. “Falo da memoria máis persoal e intima”, sinala a Nós Diario, “mais tamén da memoria colectiva, o que somos como sociedade e humanidade”, engade. Botando a vista atrás, esa temática, lembra, xa se instala na súa escrita desde os seus inicios cando gaña, en 1992, o premio Fermín Bouza Brei para autores novos coa obra Liques da Memoria (Caixa Galicia, 1993). Outro dos seus poemarios, Memoria de Ahab (Sotelo Blanco Edicións, 2007) conta con ese elemento e tamén debulla elementos da súas inquedanzas máis persoais. "Teño en conta memorias diferentes desde que comecei a escribir, todas son importantes", asegura o escritor ceense. Precisamente nese territorio xeográfico da súa biografía vital, partindo da súa comarca natal de Fisterra, xorden os "lugares" que Vilar quixo introducir no propio título. "Hai algúns que me levan á infancia, á Costa da Morte, hai lugares do país que quero e o país polo que loito", afirma o autor, "mais tamén hai outros lugares do mundo que me conmoven, que me chaman", engade. Neste sentido reitera o seu interese por un tema recorrente na súa poesía como é o das migracións. "Teño escrito moito nos últimos anos sobre iso, desde a traxedia que acontece día a día no Mediterraneo até outras traxedias como a dos pobos palestino e saharauí", relata o poeta. Esas "lembranzas" formarían parte da súa temática crítica ao redor do que considera "memoria colectiva".