O Castro de Doade: Unha fortificación da Idade de Ferro no corazón do Deza

Os traballos arqueolóxicos no Castro de Doade comezaron no ano 2015. A idea era engadir un elemento máis á experiencia de contacto coa cultura galega que ofrece o Museo Casa do Patrón. A fórmula de inicio implicou unha colaboración entre a empresa privada e a Universidade, e financiación pública a través de fondos europeos, para favorecer a investigación, o intercambio de coñecementos e a divulgación dende o museo. As primeiras campañas centráronse na busca de evidencias de zonas de habitación no castro. Ademais de estruturas de material perecedoiro, puido localizarse parte dunha vivenda circular de pedra, moi preto da muralla. Estes resultados supuxeron a continuidade do proxecto, que proseguiu durante seis campañas máis localizando novos niveis de ocupación do castro da Idade do Ferro e a época romana. A partir do ano 2017, comezou a investigación do resto do sistema defensivo, que permitiu escavar até tres dos catros fosos localizados. A partir do ano 2018 e ao longo de 2019, iniciouse unha nova liña para tratar de descubrir a zona de acceso e entrada principal do castro. No ano 2020, non houbo campaña debido á Covid e renovadas forzas para o ano 2021 no que se continúan os traballos en marcha para consolidar e musealizar a posíbel zona de entrada do castro. Estruturas defensivas O castro de Doade está situado no alto dunha lomba, no centro da cal existe un afloramento rochoso que lle imprime máis altura na zona norte, leste e parte da oeste polas rupturas de pendente. para o lado sur e suroeste, onde está máis desprotexido, fíxose necesario no seu momento dotar o castro de distintas solucións para evitar o acceso sen previo aviso tanto de persoas como de animais. A muralla recorre o castro de forma perimetral. Puido ser estudada nesas zonas máis vulnerábeis. No sur, tivemos a oportunidade de saber a súa composición interior grazas a varias sondaxes practicadas entre 2015 e 2016, así como unha estimación da súa anchura que oscila entre os 6 e 8 metros. Na maior parte do recinto está composta dunha cara exterior que conserva unhas alturas de pouco máis de 1,5 metros debido a que se encontra rebaixada por mor dos labores agrícolas. Na zona interior, localizámola ao pé das casas, xunto con varias modificacións, pensando que nun primeiro momento de uso do castro puido ter sido construído un contraforte interior de material perecedoiro. E con algunhas modificacións, como un retranqueo para a instalación máis ou menos entre o século II a. C. e o século I a. C., da vivenda máis grande que se encontra musealizada. Sen poder precisar a súa altura, debido á planación sufrida que non permite ver a zona interior en planta máis que lixeiramente ao longo da zona oeste do castro, onde se pode ver un careo exterior, que podería ter sido modificado e aproveitado como muro entre parcelas. Existe a problemática de que na croa se traballou intensamente co arado, co conseguinte deterioro e destrución previa á intervención Coa finalidade de localizar a zona de entrada, practicáronse varias sondaxes no extremo oeste do castro, localizando o careo exterior, que dispón de até 8 fiadas de pedra, aínda que na súa maior parte se atopa derrubado debido á explanación. En canto aos fosos defensivos escavados, o primeiro data do momento construtivo inicial do castro, segundo os resultados das análises de C14. Trátase dun duplo foxo duns 3,90 m de profundidade que se encontra pegado á muralla. O segundo localizouse a uns 50 metros do primeiro, con 5 m de profundidade, datada a súa construción de arredor do século II a. C. e con unha sorpresa no inicio da escavación: a posibilidade de detectar un último momento de ocupación no castro en época tardorromana. O terceiro localizouse a medio camiño entre os dous anteriores, de menor profundidade e de factura máis ruda, datado como o máis tardío dos tres, a modo do reforzo do sistema de fosos. O último encóntrase parcialmente sepultado polo actual camiño de acceso ao castro, o cal nos da unha idea da envergadura destes asentamentos e a preocupación de estar ben protexidos e defendidos. Estruturas interiores No interior do Castro de Doade, a zona sueste é onde se atopa a maior posibilidade de detección de estruturas para poder coñecer en detalle os procesos de ocupación, construción de hábitats e progresivo abandono, reocupación etc. Existe a problemática de que na croa se traballou intensamente co arado, co conseguinte deterioro e destrución previa á intervención, de moitas das estruturas, así como a alteración das capas superiores do terreo. Aínda así, lograron saír á luz unha serie de elementos que nos permitiron reconstruír parcialmente algúns momentos importantes na vida do castro. Unha primeira vivenda circular, de arredor de 6 metros de diámetro, que presentaba unha única altura, cunha cimentación a base de pedras fincadas, que presumibelmente foi arrasada ou desmontada previamente á construción doutra vivenda circular máis grande. As análises de C14 realizadas suxiren que esa vivenda puido pertencer aos momentos máis temperáns do castro, alá polo século IV a. C. Para a construción da vivenda máis grande, situada nas proximidades da muralla, tivo de retranquearse o reforzo interior para poder facela. Na contorna localizáronse tamén diversas construcións feitas con material perecedoiro, entre as que destaca unha estancia que podería ser auxiliar á casa grande, posibelmente pavimentada con pedra e na que se acharon varias fusaiolas e pesos de tear que se interpretaron como un pequeno taller para a realización de labores téxtiles. Achados Entre os achados máis significativos encontramos dúas olas de barro cunha historia singular, e é que ambas foron reutilizadas conxuntamente para un novo uso. As dúas apareceron colocadas ao pé da vivenda máis grande. A primeira delas atopouse case enteira a excepción da súa base. Substituíndo a esta base localizouse parte da panza da outra ola. Ambas ocupan un espazo destacado na sala de arqueoloxía do Museo Casa do Patrón, musealizadas tal e como foron atopadas no castro. Foron achadas tamén tres fíbulas para suxeitar a roupa feitas en bronce. Unha delas de chamada de longo traveseiro, composta dun pasador e un arco, outra da tipoloxía Aucissa, con un pasador en forma de agulla e un arco máis ancho, e a última de tipo trasmontano, con resorte, e rematada nun botonciño, moitas veces decorado. Preto do castro de Doade existe un lugar chamado a Cova da Moura, onde se di que viviron os habitantes do castro unha vez expulsados do mesmo. Unha vez rematada cada campaña de escavación arqueolóxica ao longo destes sete anos, tiveron lugar senllas campañas de restauración e musealización in situ, coa que se complementa a nivel interpretativo coa sala de arqueoloxía do Museo. Foron atopadas tres fíbulas para suxeitar a roupa feitas en bronce Unha parte dos recursos, tamén ao longo destes sete anos, foron investidos en tratar de manter unha canle aberta entre a arqueoloxía e a sociedade. Por un lado para enriquecer a investigación con achegas da experiencia das persoas, e por outro para mellorar a formación científica da sociedade transmitindo en directo os resultados das últimas teorías, descubrimentos, tendencias e novidades da investigación arqueolóxica. Unha experiencia completa de ciencia, conservación e interpretación As escavacións realizadas no Castro de Doade permitiron contar a historia dunha comunidade que, segundo as informacións que temos, comezou a vivir no castro e a construír as estruturas alá polo século IV a. C. e que se mantivo alí durante toda a época de dominación romana, até o século II d. C., cando se empeza abandonar o asentamento. Unha vez abandonado, detectouse unha ocupación posterior, máis feble. Posibelmente sería un lugar de parada para os pastores ou simplemente unha zona de cultivo, alá polos séculos III e IV d. C., cando o dominio romano empeza a desaparecer. Comezouse a vivir no castro e a construír as estruturas alá polo século IV a. C. e que se mantivo alí até o século II d. C. Esta historia puido ser contada grazas á configuración deste proxecto que combina un equipo mixto, formado pola Universidade e a empresa, que achega dinamismo e calidade aos traballos. A isto habería que engadir o labor didáctico que se traduce na presenza cada ano de alumnas e alumnos que realizan alí as súas prácticas de campo. O aporte do estudantado, moito del coa carreira investigadora xa iniciada, xunto coa experiencia do equipo arqueolóxico, e a infraestrutura que ofrece o museo provocan un rico intercambio de coñecemento e evolución para a actividade científica. Isto culmina coa presenza do equipo de restauración e tamén coa posibilidade de ofrecer un soporte interpretado para que a sociedade poida achegarse a dialogar en chave de igualdade coa comunidade científica. Outro elemento a valorar é a capacidade da institución museística para xestionar a conservación do xacemento arqueolóxico, que se encontra accesíbel e visitábel en calquera época do ano, e arredor do cal se adoitan facer actividades de tipo turístico e social que favorecen un aproveitamento económico sostíbel do recurso.