Mercedes Peón: "Aí está o non-mundo do torreiro, onde non faría falta asociarse porque todo é colectivo"

—No libro faise fincapé en que a tradición ten que ser algo vivo. A tradición é a creación colectiva, neste caso, das aldeas, e transmitida de xeración en xeración, nun contexto precapitalista que foi onde naceu a nosa fala e todo o que poidamos identificar como cultura propia. Non nace sen unha adaptación sistémica co que nos arrodea. Por outra banda está a "Cidade" chea de fantasías de aceptación que veñen de arriba a abaixo. Sabendo isto, o primeiro é conservar a lingua. Sen a lingua, toda reflexión está fóra de contexto. Hai un sistema maior que oprime e fai que un microhábitat se teña que adaptar ao mundo, un non-mundo que xa desaparece como as fragas de carballo. Sería ben triste que desaparecesen todas as selvas galegas e que houbese que plantar carballos en ringleiras, mais se fose necesario, restabeleceríase algo do equilibrio. Pois ben, aínda quedan selvas da pandeireta. As tocadoras están aquí, en asociacións, dando clases, como xornalistas, compositoras, artistas internacionais, camareiras ou biólogas. Os corpos dos homes están atravesados polas pandeireteiras no mundo de alteridades de xénero. Para min non hai conflito, son capas dunha cultura como a nosa. —Cre que hai unha idealización do pasado? As nosas avoas viviron a sororidade sen nomeala, eran mulleres con poder, coa pandeireta na man eran o centro e eran respectadísimas. Nosoutras, fillas do silencio e afastadas da creación colectiva, tivémonos que empoderar porque nacemos subalternizadas. O tradicionalismo é unha ideoloxía que pretende manter estático un momento da tradición ou nunha fantasía aceptada. O patriarcado non vén das aldeas, metéuselles de fóra, desde o franqusimo e as industrias. Temos que facernos cargo dos nosos machismos actuais e das representacións sociais que veñen da intelectualidade e o romanticismo. Por que as mulleres abandonaban antes a lingua? Porque a fantasía do refinamento burgués afectábaas violentamente. A virilidade estaba máis achegada á vulgaridade e iso permitíaos seguir falando galego. Por que os rapaces-homes deixaron de bailar cando na aldea bailaban todes? Porque nas sociedades capitalistas, e xa nin falar do franquismo, o baile era para mulleres. Se un home/neno bailaba mirábano como gay. —Ao longo do libro tamén se ve a necesidade de facer comunidade, fronte a unha visión máis regrada. Os seráns, foliadas ou ruadas existen porque nesa visión máis regrada, de grupos folclóricos de asociacións sen animo de lucro, chegouse a uns coñecementos incríbeis. Fóra da Galiza envéxase profundamente a nosa situación cultural, e é polo coñecemento de todas esas linguaxes para facer foliada. E por iso neste momento é cando hai que exercer a política e o asociacionismo. Xusto hai un ano que vimos de constituír a asociación Somos Pandeireteiras. Debemos crear espazos para narrativas propias. Por outra banda hai algo sumamente poderoso que é o pracer. Cando vou a un serán procuro sacar punto por rachar con fantasías de roles de xénero, pero o que máis me atrae é entender o corpo da miña parella, nesa interiorización na que pode parecer que está todo pactado mais que é pura compenetración dos corpos. Aí está o non-mundo do torreiro onde non faría falta asociarse porque todo é colectivo sen sistemas piramidais que o atravesen.