Medran os hábitos culturais, pero mingua o investimento en cultura

O Consello da Cultura Galega (CCG) presentou onte o informe Corenta anos de cultura galega en estatísticas, un traballo que analiza a evolución da situación sociocultural do país desde 1983 até hoxe. Rosario Álvarez, presidenta do CCG, e Håkan Casares, coordinador do Observatorio da Cultura Galega, deron a coñecer as principais conclusións que se tiran deste documento do CCG. Segundo este estudo, unha das principais transformacións foi a evolución positiva dos hábitos culturais da poboación, un avance que supuxo que a sociedade galega pasase dunha posición desfavorábel na maior parte dos indicadores consultados a superar a media estatal en moitos deles. Así, o informe advirte de que en 1983 os fogares galegos partían dunha posición desfavorábel con respecto ao conxunto do Estado español, mais, tras os corenta anos estudados, "practicamente todos os indicadores analizados sinalan que os fogares da Galiza e os seus habitantes se sitúan por riba da media estatal. O Barómetro da cultura sinala como principal debilidade o insuficiente apoio institucional Cambios nos hábitos culturais Os diferentes indicadores dispoñíbeis sobre os hábitos e prácticas culturais da cidadanía galega mostran unha tendencia positiva que destaca especialmente no campo da lectura. Se en 1985 só o 33% da poboación galega lía libros, na actualidade esa cifra chega ao 55%, unha porcentaxe que, ademais, se sitúa por riba da media estatal. Esa diferenza aumenta aínda máis en relación á lectura de prensa, na que o incremento nestes corenta anos é claramente superior na Galiza en relación ao total do Estado. Igualmente, as coleccións de libros particulares medraron de maneira importante, xa que se triplicou o número de libros que se poden atopar por fogar, malia que descendeu lixeiramente a compra anual de libros. De forma semellante, os fogares con instrumentos musicais pasaron de ser un de cada catro a un de cada tres e as persoas que os tocan regularmente pasaron de ser 5% a case 9% da poboación. As persoas que pintan ou debuxan por afección triplicaron a súa porcentaxe, ao pasar do 5% ao 15%. Por outro lado, a vocación de escribir, pasou de ser unha afección case marxinal que practicaba o 1% das persoas a ser unha actividade que desenvolve case o 8% da poboación con maior ou menor intensidade. O número de persoas que practican danza multiplicouse por tres. Noutras áreas, a evolución resulta máis difícil de avaliar. O número de persoas que acoden ao cine polo menos unha vez cada trimestre, por exemplo, mantense arredor dun 30% na Galiza -no conxunto do Estado español era dun 37% en 1985 e supera o 40% na actualidade-, mais o número medio de veces que se acode nun trimestre ás salas de cine sitúase en 2,8 (algo menos dunha vez ao mes), exactamente tres veces menos que hai corenta anos. As actividades relacionadas cos hábitos e prácticas de artes escénicas, artes do movemento e artes plásticas sufriron unha diminución significativa entre a cidadanía, se se comparan os datos de 1985 cos de 2018. A intensidade da práctica tamén se viu reducida, xa que nos museos as visitas trimestrais en 2018 baixan á metade con respecto á cifra de 1985. Non obstante, hai que ter en consideración as diversas metodoloxías e as diferenzas de termos empregados, en especial en porcentaxes tan pequenas. Por outra parte, no informe do Consello da Cultura Galega de 2023 Hábitos e prácticas culturais apréciase, excepto nos datos correspondentes ao ano 2020-2021 debido á Covid-19, unha evolución positiva, lenta pero constante, na totalidade dos indicadores mostrados no cadro entre as cifras de 2010 e as de 2018. As persoas afeccionadas á fotografía son o duplo que a mediados da década de 1980, "crecemento probabelmente tamén relacionado co evidente incremento na accesibilidade da poboación á tecnoloxía". Política Cultural? Cambios tecnolóxicos De feito, moitos dos cambios detectados teñen a ver coa evolución tecnolóxica da sociedade. Así, o informe pon como exemplo que "descendeu de maneira importante a compra de música, ao tempo que creceu lixeiramente a porcentaxe de persoas que asisten a espectáculos de música en vivo", ou que mentres que en 1985 "practicamente o único dispositivo para ver ficción audiovisual no fogar era o televisor", na actualidade a situación é moi diferente, o que explica que o número de horas dedicadas a ver cine no fogar se duplicase nestas catro décadas. Jorge Rey: "O que está claro é que non se crea público só polo que fan as institucións, coas políticas culturais actuais" Mellora das infraestruturas Un dos grandes avances na cultura galega dos últimos corenta anos foi a dotación dunha infraestrutura pública básica, que no inicio dos anos oitenta do pasado século era claramente deficiente. Así, a creación de 271 novas bibliotecas fixo que o país pasase de ter o 5,5% destas instalacións no Estado a un 7,1% e a que a cifra por cada 100.000 habitantes avanzase de 6 a 13, mentres que os fondos bibliográficos se multiplicaban por sete. Isto propiciou que a porcentaxe de persoas que acoden ás bibliotecas pasase dun 9% a un 25% nestes anos. Ademais, a presenza de auditorios e teatros incrementouse nun 65% e o número de museos por cada 100.000 habitantes aumentou de 1,66 en 1986 a 3,15 en 2020, confluíndo coa oferta media do conxunto do Estado. Igualmente, mellorou notabelmente a infraestrutura dispoñíbel nos propios museos, xa que se dotan de salóns de actos, arquivos, bibliotecas, salas de restauración, salas de investigadores etc., das que carecían no pasado. Outras infraestruturas culturais tamén melloraron de maneira importante. Por exemplo, dobráronse o número de salas de concertos. Hoxe en día a maioría de concellos dispón dunha casa da cultura, pero ese era un servizo que só ofrecía o 16% das entidades locais nos anos oitenta. O mesmo sucede coas salas de arte ou de exposicións, que actualmente están á disposición da maioría da cidadanía de calquera parte do país, pero que naqueles anos era algo que estaba presente en apenas trinta concellos galegos. A avaliación da cultura a través de enquisas falsea a valoración do sector Redución do gasto público en cultura Porén, malia esta transformación xeral positiva e ao evidente esforzo das administracións, o gasto público en cultura non evolucionou do mesmo modo que outros indicadores. As partidas económicas incrementáronse, pero a proporción do gasto en cultura con respecto ao total do gasto público minguou en todas as administracións. O gasto da Administración xeral do Estado pasou dun 0,35% do conxunto do orzamento a un 0,21%. O recorte medido en proporción ao Produto Interior Bruto (PIB) aínda é maior, xa que pasou de supoñer o 0,14% en 1985 ao 0,07% en 2020, ou sexa, a metade. No caso da Administración local, malia ser a que soporta a maior parte do gasto cultural, a porcentaxe de investimento pasou do 5,37% en 1985 até o 4,15%. O informe salienta que a evolución foi irregular, xa que en 2005 as corporacións locais galegas (concellos e deputacións) gastaban moito máis en cultura que en 2020. A tendencia foi similar na Administración autonómica. O gasto da Xunta de Galiza, que xa era menor que o doutras comunidades autónomas, pasou do 0,68% en 1985 ao 0,66% en 2020, o último ano do que se dispón do dato do gasto liquidado. Isto significa que, na práctica, o Goberno galego gasta en proporción o mesmo en cultura agora que hai 35 anos. Non obstante, o informe destaca que o gasto tendeu a incrementarse até finais da década dos anos 2000 para despois volver contraerse. Sirva de exemplo que en 2005 a Xunta da Galiza chegou a dedicar case 130 millóns de euros á cultura, o que supuña o 1,3% do gasto total. En contraste, o sector privado da cultura galega tivo unha evolución que o informe cualifica de "moi destacábel". Por outra parte, a edición multiplicouse por cinco, o que significa que se pasou de editar uns 350 libros ao ano a máis de 2.200. O crecemento foi moi superior ao do conxunto do Estado. O incremento dos libros inscritos no ISBN en lingua galega foi do 360%. Ademais, o número de produtoras de cine tamén se incrementou a partir da década dos 2000 e os recursos e profesionais relacionados coa industria da música experimentaron crecementos que duplican e triplican as cifras iniciais. O número de compañías de teatro multiplicouse por máis de dez e o número de profesionais do sector multiplicouse por 21. O Valle Inclán da Xunta non fala galego