Marga Tojo, gañadora do premio Selic: "Nas marxes acontecen cousas ás que non prestamos atención"

Marga Tojo (Santiago de Compostela) transitou estes anos pola poesía con obras como Últimos bruídos (Edicións Positivas, 2016), Cara de velocidade (Kalandraka, 2018) e Arder (Edicións Positivas, 2021) ademais de adentrarse no ensaio con Maternidade fóra de catálogo (Xerais, 2018). Gañar o Premio Selic permitiralle dar a coñecer Sarela, a súa primeira novela que se publicará en breve e da que fala nesta entrevista con Nós Diario. —Poesía, ensaio e agora narrativa. Un camiño no que tamén apareceu o debuxo. Como relaciona toda esa actividade artística co perfil como creadora? Pódese dicir que teño un perfil bastante híbrido que se conforma desde que teño uso de razón basicamente. Hai xente que descobre de repente un camiño e segue sempre por el, mais hai outras persoas, como no meu caso, que temos constantes que nos acompañaron toda a vida, como por exemplo a escrita e tamén o debuxo, sen esquecer o collage. Pasoume igual cos temas que trato que son sempre sociais. Marga Tojo gaña a edición 2024 dos Premios SELIC coa novela negra 'Sarela' —Cal é a razón de que procure tratar esas temáticas sociais e non outras? Sempre me interesou a psicoloxía humana e teño un especial interese polas cousas que hoxe chamamos interseccionais, de confluencia de diversos factores que van empurrando cara as marxes. Creo que nas marxes acontecen cousas ás que non se lles presta atención. Iso tiven oportunidade de traballalo moito desde a miña profesión como xornalista. Un exemplo son os temas de xénero. Nese caso, estoume especializando moito a través dun máster en estudos de xénero de políticas de igualdade, na análise crítica do discurso con perspectiva feminista, sobre todo ao redor de temas da violencia de xénero. —E agora chegará ás librarías en breve Sarela, sumando toda esa bagaxe intelectual e profesional. Como nace esta novela que agora verá a luz? A chispa da novela partiu dunha visita que realicei na Semana do Patrimonio Invisíbel, unha actividade que dá a oportunidade de ver espazos da cidade de Santiago que non están abertos ao público habitualmente. Concretamente foi na Fundación Laboral da Construción que está na zona do Romaño, aos pés do Sarela. Desde o inicio vin que sería o escenario dunha novela. Non se me quitou da cabeza e comecei a traballala enseguida. Para rematala púxenme moi estrita cos tempos. Ademais dese lugar, a novela vai percorrendo moitos outros da cidade, cunha certa sincronía entre paisaxe e personaxes. Mesmo hai hai episodios que teñen como detonante a propia paisaxe. Compostela está totalmente presente. —O xurado do premio Selic salientou que a súa obra podería definirse como unha novela negra. Coincide nesta catalogación que lle fan? Si, a novela negra é a categoría principal na que se podería englobar, sen dúbida. Hai moito de investigación xornalística forense. Mais tamén ten un punto de novela erótica e partes cun estilo ensaístico. Mesmo atoparás unhas pingas pequenas tamén de terror. Fala moito sobre o poder e sobre as violencias machistas, sobre a violencia sexual, sobre o papel da estrutura xornalística nesta trama en concreto. Fala tamén sobre a amizade e sobre o compañeirismo. —Sarela ten compoñentes baseados en feitos reais, vividos dalgunha maneira por vostede, ou todo o que relata partiu da súa imaxinación? Para non comprometer a ninguén diría que, ao final é ficción. Sarela é unha novela de ficción. Mais como acontece no caso doutras autoras e doutros autores, bebemos de cousas que coñecemos e hai outras que investigamos. Aproveitei tamén a miña realidade laboral mais tamén algunhas experiencias vividas directamente ou non. A SELIC celebrarase en outono e contará cunha nova directora —Nela aparecen as violencias machistas mais tamén a amizade. Cal é a razón disto? Toquei o tema da amizade e o compañeirismo por ser redes necesarias hoxe en día. O da violencia machista trateino por ser algo que me preocupa. A actual mais tamén a do pasado e, por desgraza para nós, a do futuro. Tamén por ser un tema ao que se presta pouca atención. Aínda que a nivel global conseguíronse moitos avances tamén hai moitos retrocesos. Por este motivo somos moitas as que estamos perseverando e insistindo en visibilizar esta temática, para que se aborde dunha vez por todas a violencia de xénero como un feito estrutural e, ao mesmo tempo, que se vexa como nos afecta a nivel individual. —Outro dos temas que aparece, en menor medida que os outros, está a saír pouco a pouco na literatura galega contemporánea: o dos coidados. A novela pretende, entre outras moitas cousas, ser tamén unha homenaxe persoal a todas as que coidan e que cando a vida as rompe por dentro saen adiante, sempre con renuncias persoais. Non se poden permitir entregarse a buscar a adrenalina narcisista ou soñar cunha eterna mocidade, porque están comprometidas con soster outras vidas, as vidas das súas fillas, e tiran para adiante coas súas feridas, non se permiten fuxir, fantasiar, continúan e soportan unhas facturas enormes. É un brinde por aquelas que se viron na tesitura de comprobar que os coidados son abondo 'subidón' e por aquelas que aprenderon a gozar das intensidades modestas e preciosas que dan os compromisos de vida. É un tema que tratei máis en profundidade no meu libro anterior, Arder. A homenaxe ás persoas que coidan aparece por ser unha situación na que normalmente se pon de manifesto o lado contrario ao das que coidan, ou sexa as que non coidan. Cando coidas necesariamente renuncias a moitas cousas, pásache unha gran factura. Evidénciase esoutro camiño que se poden permitir algunhas persoas de abandonar os coidados porque hai outras que si que os están facendo nese momento. Quería tocar esas realidades que temos todas. Estamos aquí de paso e non facemos grandes xestas máis aló de que a propia vida pequena que temos é unha grande aventura en si mesma. Estou agora mesmo por desespectacularizar as vidas. O Selic rende homenaxe á novela negra galega da man de Carlos Reigosa —Compostela, novela negra, temas actuais... con estes ingredientes podería rematar en película. Gustaríalle a idea de que o libro pasase algún día á gran pantalla? Claro que si. Eu, que estou a favor da hibridación, como non vou querer que o meu libro se hibride co audiovisual. Por suposto que si. Mais ás persoas que son lectoras en lingua galega, e que temos que coidar bastante, hai que terlles respecto e homenaxealas coas letras. Vexo na mocidade actual certo interese pola lectura. Non son pesimista neste tema e esta obra entra nos parámetros do que lle pode interesar, en boa medida, á mocidade de Bacharelato.