Eugenio Granell mostra as súas mil caras nunha exposición en Compostela

Unha colección de case 4.000 obras de arte, unha biblioteca de 15.000 volumes, coleccións de arte étnica, de esoterismo ou de xoguetes, o legado de Philip West e de Amparo Segarra, o arquivo e o epistolario de Eugenio Granell... É posíbel que a cantidade -e calidade- do extenso patrimonio que custodia a Fundación Granell aínda non sexa o suficientemente coñecida nin valorada pola sociedade galega. A Fundación celebra agora os seus primeiro trinta anos de existencia cunha exposición que percorre as diferentes etapas artísticas e vitais de Granell. Unha traxectoria case novelesca que foi sempre acompañada dun itinerario creativo dunha orixinalidade que logrou convertelo nun referente da arte surrealista internacional. "A traxectoria vital de Granell é tan rica e tan fecunda que necesitariamos tres ou catro edificios coma este para dar conta de toda a súa amplitude. Esta exposición está moi centrada na súa produción pictórica, no seu desenvolvemento plástico", explica Eduardo Valiña, comisario desta mostra, en conversa con Nós Diario. "Quedan un pouco á marxe moitas facetas da súa produción artística: a musical, a literaria, a cinematográfica...". Unha vida de novela Eugenio Granell nace na Coruña en 1912, aínda que pasa a maior parte da súa infancia en Santiago de Compostela. En 1928 vai a Madrid para estudar música -gañou a vida até os 40 anos como músico e crítico musical e chegaría a ser primeiro violín da Orquestra Nacional de Santo Domingo-. Alí, axiña se achegou á órbita do Partido Obrero de Unificación Marxista (POUM), no que comezou a militar en 1935. Despois do golpe de Estado franquista, uniuse ás milicias para defender a cidade e combinou esta actividade coa dirección de El Combatiente Rojo, o periódico do POUM. "A súa produción pictórica seria comeza en 1939, cando se exilia a Francia, primeiro, onde coñecerá a que sería a súa compañeira o resto da súa vida, a artista valenciana Amparo Segarra", lembra Valiña. "E a partir de aí comezan unha peregrinaxe que os leva primeiro a Santo Domingo, onde, malia a ditadura de Trujillo, Granell se desenvolve bastante ben como músico e comeza o seu labor pictórico, moi influenciado polas vangardas europeas, especialmente de Picasso. Alí coñece a André Breton, o gran papa do surrealismo, que sería unha enorme influencia o resto da súa vida". Co endurecemento da ditadura de Trujillo, Granell e Segarra néganse a asinar unha carta de adhesión ao réxime, polo que deben abandonar a República Dominicana, e trasládanse a Guatemala. "Guatemala significa unha etapa máis híbrida na súa pintura, na que mestura trazos da vangarda europea, alusión a civilizacións primitivas e motivos da natureza", continúa Valiña. Tras o estoupido da revolución guatemalteca, Granell e Segarra teñen que marchar de novo, desta vez a Porto Rico, onde alcanza a súa madurez artística. "Desde alí fai unha viaxe a Nova York, co pintor Vela Zanetti, onde coñece a Marcel Duchamp, cuxa influencia sería tamén moi importante na súa arte. Porto Rico vai ser un punto de inflexión na súa obra, co desenvolvemento das paisaxes máxicas, do automatismo psíquico, da pintura automática... conceptos que o acompañarán xa durante o resto da súa vida". A finais dos 50, Granell instálase definitivamente en Nova York como catedrático de literatura española no Brooklyn College. Desde alí publica, en México, a súa primeira obra literaria, La novela del Indio Tupinamba. "Durante toda a súa vida, pero especialmente en Nova York, Granell relaciónase con toda a intelectualidade europea e internacional da altura: Darius Milhaud, Hans Arp, Alfred Barr, Max Ernst, Julien Levy, Roberto Matta, Benjamin Peret, Roland Penrose, Man Ray, Wilfredo Lam... a lista é interminábel e de case todos eles hai rastros nas coleccións e no arquivo da Fundación", apunta o comisario da mostra. Galiza, a política, os amigos Na exposición da Fundación Granell, Valiña quixo pór o acento nunha serie de temas nucleares na vida e na obra de Granell. A primeira delas, a súa vinculación coa Galiza como referente de moitas das súas producións ao longo de toda a súa vida: neste sentido faise unha alusión especial á obra do seu irmán, o poeta e artista plástico Mario Granell. "Ambos representan dúas formas opostas, pero complementarias, de periplo vital ante a ditadura: Eugenio, cunha vida no exilio chea de peripecias e de encontros coa intelectualidade internacional; e Mario -que fora alumno de Maside- desde o exilio interior, con contactos co grupo Galaxia e moito máis restrinxido na súa vida intelectual e artística mais moi en contacto coa vangarda galega do grupo Os Novos", declara Valiña. Tamén a faceta política da súa biografía está salientada desde a primeira sala, na que se lembra a súa militancia no POUM. "Aí pódese ver o gran cadro que lle dedicou ao asasinato de Andreu Nin e un cartel da CNT, obra de Arturo Ballester, que era o que el tiña na entrada da súa casa. Ademais, hai unha peza que retrata o castelo coruñés de Santo Antón, xa que el contaba unha anécdota relacionada con el: seleccionárano para facer parte dun pelotón de fusilamento e el negouse, así que entrou en prisión no castelo. Ao parecer foi o xeneral Caridad Pita [fusilado polos franquistas aos poucos meses do golpe de Estado] quen conseguiu liberalo. Finalmente, a mostra tamén fai fincapé na relación con persoas importantes na vida do intelectual, especialmente á súa inseparábel compañeira Amparo Segarra, o encontro con André Bretón en Santo Domingo, ou a relación con Marcel Duchamp. "Tamén hai que chamar a atención sobre todo o que el configura no continente americano: por exemplo, el funda o grupo El mirador azul en Porto Rico, un dos grupos artísticos máis importantes da vangarda histórica en América. El sempre xerou unhas dinámicas de relación entre artistas e intelectuais das que, en moitas ocasións, nin sequera somos conscientes na Galiza. É unha figura tan poliédrica e tan produtiva que custa moito asimilar a súa importancia no mundo da arte", conclúe Valiña. Cinema, literatura, música Fóra da exposición, mais dentro dos fondos da Fundación, está a obra cinematográfica de Granell -precursor do cinema experimental-, a literaria -cunha obra que inclúe novelas e tamén guións cinematográficos- e musical: aCentral Folque en colaboración coa Fundación Granell, atopou máis de 200 anotacións musicais nunca divulgadas, a partir das cales concibiu o proxecto Miniaturas Musicais de Eugenio Granell.