Elisa Molíns e Blanca Chao, dúas pintoras rescatadas do esquecemento

Existe unha terríbel discordancia entre a calidade dos cadros pintados por Elina Molins e a súa presenza nas historias da pintura galega. Nin sequera na cidade de Vigo, onde naceu e onde durante uns anos mantivo unha actividade similar á de calquera outro artista da altura, está presente a súa obra. O mesmo pode dicirse da obra de Blanca Chao, malia contar coa teórica vantaxe de ser filla de Alejandro Chao, fundador do xornal La Oliva, socio de Juan Compañel e creador da empresa editorial La Propaganda Literaria, na que se publicaron, por exemplo, Follas Novas de Rosalía de Castro ou Aires da miña terra de Curros Enríquez. A pintura das dúas artistas viguesas -que ademais eran primas carnais- é agora a protagonista da exposición Pinceladas do esquecemento, que se pode ver até o 21 de xaneiro de 2024 na Pinacoteca Fernández del Riego de Vigo, e que recupera a memoria dunhas creadoras que malia todos os obstáculos que se lles apuñan ás mulleres da época, chegaron a expoñer xunto coas principais figuras da pintura da época no Estado: Joaquín Sorolla, Francisco Pradilla, Moreno Carbonero ou Enrique Simonet, entre outros. O achádego débeselle ao historiador Jose Luis Mateo, comisario da exposición, cuxo traballo de investigación o levou a contactar cos familiares de Chao e de Molíns e a recuperar uns cadros que, na súa maioría, estaban en mans privadas, xeralmente herdadas de persoas achegadas ás familias das artistas. Berta Cáccamo: A volta dunha pintora imprescindíbel Artistas esquecidas Molíns e Chao aproveitaron as oportunidades que lles ofrecía pertencer a familias burguesas liberais para obter unha formación á que poucas mulleres tiñan acceso na altura. Hai que lembrar que as mulleres no tiñan acceso ás clases de anatomía, composición ou colorido, co cal quedaban marxinadas dos xéneros pictóricos mellor valorados da época: os cadros mitolóxicos, relixiosos e históricos. Daquela, as dúas viguesas, como outras pintoras da época, centrábanse nas naturezas mortas e nos retratos, aínda que tamén fixeron incursións na paisaxe e na pintura costumista. Elina Molíns, nada en 1875, filla do comerciante Pedro Mártir Molins Pascual e de Emma Fernández Chao, foi enviada a Londres aos nove anos para estudar no colexio La Sainte Union des Sacrés Coeurs. Ao seu regreso, empezou a estudar pintura co aragonés Francisco Pradilla, que veraneaba en Vigo, para completar a súa formación co pintor sevillano José García Ramos e co soriano Maximino Peña. 'Aldeá', de Elina Molíns. (Foto: Pinacoteca Fernández del Riego) A pintora comezou a participar en exposicións con éxito: o seu cadro Unha xitana, por exemplo, foi premiado pola Sociedad Artística de Sevilla e, posteriormente, na Exposición Rexional de Lugo de 1896 onde acadou un maior recoñecemento. Un artigo de Víctor Said Armesto de 1897, publicado na revista Galicia moderna de Pontevedra, facíase eco da súa abundante obra e aludía ao contacto con Serafín Avendaño. A súa obra mantense fundamentalmente dentro do xénero da paisaxe (Castelo de Monte Real, Casa dos Condes de Sotomayor, Efecto de Luz) aínda que tamén se achegou á pintura costumista como no cadro Escena na lareira. Blanca Chao, nada na Habana en 1871 estudara no Convento das Ursulinas, un colexio católico para nenas, no que sería o barrio do Bronx novaiorquino. Desenvolveu unha frutífura carreira como pianista gañando premios en varios certames e viaxou por Vigo, Coruña, Madrid, Saint Jean de Luz ou Biarritz. Blanca comezaba a plasmar en pequenos óleos algunhas das experiencias viaxeiras destes anos. Como a súa curmá Elina, compaxinaba a formación pianística coa produción artística, se cadra tomando como referente o camiño que tomara a propia Elina. Unha certa madurez artística levou a Blanca a participar na Exposición Bienal do Círculo de Bellas Artes celebrada no Palacio de Cristal de Madrid en 1893, cunha obra reproducida no catálogo, sinal dun certo recoñecemento. A partir daquela, a súa presenza en Exposicións comeza a ser frecuente, participando en varios certames nos que comparte espazo con figuras como Francisco Lloréns, Ricardo Madrazo, Beruete, os irmáns Álvarez Dumont e Luis Romea Avendaño. A pintura de Monroy reivindícase aos corenta anos do seu falecemento Abandono da pintura En 1890, Elina Molíns casou con Ramón Menacho Miranda, un comerciante que fora cónsul de Inglaterra, Bolivia e Venezuela na cidade. Desde 1910 residiron na finca de Teis “La Chicharra”, lugar onde se rodou a película Carmiña, flor de Galicia, dirixida polo italiano Rino Lupo. Molíns abandonou a súa carreira pictórica despois de casada. Malia que seguiu pintando para o círculo familiar, a súa proxección pública desapareceu: o destino marcado pola sociedade para as mulleres era quedar encadeadas ao ámbito doméstico, sen recoñecemento público e lonxe dos centros de actividade artística. Esa sangrante desigualdade queda aínda máis ao descuberto no caso de Blanca Chao, que tamén deixou toda actividade pública despois de casar. Coa particularidade de que o seu home foi Luis Romea, pintor e xornalista, sobriño de Serafín Avendaño e promotor, con Gustavo Luca de Tena, do semanario Blanco y Negro. Malia vivir nun ambiente que teoricamente podería impulsar a carreira de Chao, a súa actividade artística reducíase á par que medraba a súa presenza social como esposa de Romea. 'Nas rochas de Baiona', de Blanca Chao. Aínda así, Blanca participou dunha das exposicións de artistas femininas máis importantes de comezos do século XX do Estado, a Exposición Feminista do Salón Amaré realizada en Madrid en 1903. O novo século iniciábase cun paso decisivo na procura da igualdade de xénero no panorama artístico estatal que algúns medios recollían como unha fórmula de progreso. Retrato dunha xeración de artistas Unha descuberta sen precedentes O excelente traballo de investigación de Mateo non só recupera a figura e a historia de Elina Molíns e de Blanca Chao, senón que relocaliza unhas corenta obras -número moi infrecuente cando se trata de artistas femininas do século XIX- de dúas autoras das que non se coñecían orixinais. Se ben é certo que se sabía moi pouco da actividade pictórica de Molíns e Chao, tamén o é que até o de agora ninguén fixera ningún esforzo por atopar a súa obra. Por esa razón, esta mostra resulta unha oportunidade excepcional para incorporar estas dúas mulleres á historia da arte galega.