Domingo de Andrade: o xenio por coñecer

Aínda queda moito por estudar sobre o que, sen dúbida é o maior arquitecto do barroco galego e, probabelmente, un dos máis destacábeis da Europa da altura. Domingo de Andrade recunca este ano como figura honrada no Día das Artes Galegas, despois de que a Academia de Belas Artes decidise prorrogar o ano a el dedicado por mor da pandemia, que non permitiu que se celebrasen os actos de homenaxe programados. Andrade, recoñecido fundamentalmente por ser o autor de dúas obras de referencia -a torre da Berenguela da catedral de Santiago e a tripla escaleira de caracol do convento de San Domingos de Bonaval-, é tamén o artífice dunha vasta obra moito menos coñecida e estudada. Manuel Quintana Martelo, presidente da Academia de Belas Artes, ademais de pintor e escultor, cre que Andrade foi o arquitecto "que puxo o barroco galego no mapa internacional, pero ademais é autor dun gran número de intervencións urbanísticas en Santiago, de obras na catedrais de Lugo e de Ourense, de retablos... Unha obra cuantiosa que hai que poñer en valor e que o sitúa como unha das principais figuras da arte da súa época". "A súa influencia foi enorme e, de feito, inspirou moitas das obras do barroco galego na Galiza", explica Quintana Martelo Domingo de Andrade naceu en Cee en 1639. Estudou na facultade de Artes da Universidade de Santiago de Compostela con intención de ordenarse crego e, malia que se licenciou noutra universidade, xa no ano 1669 era Aparellador Maior da catedral e en 1676, Mestre de Obras da mesma. "Destacou desde moi novo", explica Quintana Martelo, "e con só 37 anos construíu a que algúns consideran a súa obra mestra, a Torre do Reloxo ou da Berenguela na catedral de Santiago. A súa influencia foi enorme e, de feito, inspirou moitas das obras do barroco galego na Galiza. Mesmo podemos ver certos ecos do seu estilo en Casas Novoa, outro grande arquitecto da altura. A súa importancia foi moi significativa". Andrade convértese axiña nun persoeiro que prefigura a Ilustración: culto, con inquietudes científicas e artisticas, logra aglutinar o saber dunha época en obras que abraian pola súa lucidez construtiva, como no caso da tripla escaleira de San Domingos de Bonaval ou da cuncha que na praza das Praterías agocha de maneira enxeñosa unha escaleira que sobe desde o interior da catedral ás salas do Tesouro. Andrade participou na reforma que lle deu o aspecto que coñecemos hoxe á Porta Santa No seu tratado Excelencias, antigüedad y nobleza de la Arquitectura, de 1695, defende, nunha postura moi típica da intelectualidade da época, a dignidade científica da arquitectura, e foi tomado como base para o estudo por moitos arquitectos do seu tempo. En Santiago, Andrade encargouse tamén da actual capela do Pilar, da fachada da Catedral que dá á praza da Quintana e participou na reforma que lle deu o aspecto que coñecemos hoxe á Porta Santa. Igualmente, proxectou os dous edificios civís que rematan todo ese espazo: a Casa da Parra e a Casa da Conga, a súa última obra. Malia que Compostela é o lugar onde se concentran as súas obras máis coñecidas, a súa pegada pode verse por case toda a Galiza: en Lugo, na catedral e nas igrexas de de Santiago A Nova e de San Xoán de Tirimol; na catedral de Ourense; na igrexa do convento das Clarisas de Tui; no pazo de Santa Cruz de Ribadulla, na igrexa de San Pedro de Buxantes en Dumbría... E non obstante, a súa figura segue a estar rodeada de sombras que non acaban de aclarar os estudos até o de agora emprendidos. "Domingo de Andrade, como tantos outros persoeiros galegos, estivo un pouco esquecido até que algúns intelectuais comezaron a reivindicar a súa figura, propiciando así un meirande estudo da súa obra e da súa biografía", comenta Quintana Martelo. "Mais eu creo que hoxe xa é recoñecido como unha das bases fundamentais da historia da arquitectura galega. E no ámbito dos estudos sobre o barroco europeo é de sobra coñecido e recoñecido. Hai que facer un esforzo maior: por exemplo, descoñecemos aínda moitos detalles da súa biografía: onde se licenciou, se viaxou por Europa... mais nestes momentos xa se está afondando no seu estudo e a súa relevancia está sendo cada vez máis divulgada ". O feito de que se lle dedique o Día das Artes Galegas pode axudar: nestes últimos dous anos editáronse libros divulgativos, circularon exposicións itinerantes, realizáronse documentais... "A celebración do Día das Artes Galegas é moi nova e quizais non ten aínda a repercusión que ten o Dia das Letras, pero o obxectivo é o mesmo: celebrar e propiciar o estudo e o coñecemento de figuras relevantes da nosa cultura. Neste caso, a figura de Domingo de Andrade ten que seguir sendo obxecto de estudo pola importancia que ten para a arquitectura non só da Galiza, senón de todo o barroco europeo", di Quintana Martelo. A Academia de Belas Artes celebrou o acto central do Día das Artes en Santiago A Real Academia Galega de Belas Artes celebrou onte o acto central do Día das Artes Galegas 2020-2021, atrasado por mor da pandemia. No acto, Celestino García Brañas, arquitecto e vicepresidente da institución, fixo a laudatio de Andrade incidindo especialmente nas innovacións do arquitecto no campo do urbanismo, unha faceta do autor no que aínda cabe afondar moito máis. A iniciativa de celebrar o Día das Artes Galegas xurdiu en 2015, en que se homenaxeou ao Mestre Mateo. Desde aquela, foron celebrados nesta efeméride Castelao, Maruxa Mallo, Alejandro de la Sota e Luís Seoane.