O Día das Letras Galegas celebra en Pontedeume sete séculos de historia

O Día das Letras Galegas celebra cada ano unha figura senlleira da literatura, mais sempre é bo lembrar que, a proposta orixinal que Manuel Gómez Román, Xesús Ferro Couselo e Francisco Fernández del Riego presentaron á Academia en 1963 falaba de celebrar o "latexo material da actividade intelectual galega", de reivindicar toda unha cultura que vai máis alá do nome propio que centra cada unha das xornadas de conmemoración. O Ateneo Fernán Martís de Pontedeume -en colaboración co Colectivo Terra e o propio Concello da vila- recolle esa luva e organiza mañá un cortexo cívico que quere ser un recordatorio da continuidade dunha cultura que se estende desde a Idade Media até hoxe. "Este ano cúmprense 650 anos da tradución do francés ao galego da Crónica Troiana, que Fernán Pérez "o Boo" lle encargou ao seu capelán Fernán Martís", explica o deseñador Pepe Barro, membro do Ateneo, "e pareceunos unha boa oportunidade para festexar a cultura galega alén da figura de Fernández del Riego, e por iso argallamos este cortexo que constata que durante estes sete séculos, en Pontedeume nunca se deixou de escribir literatura en galego". O cortexo irá parando en lugares relacionados con escritores e escritoras que marcaron fitos na historia das letras galegas. Así, sairá da estación do xardín de Lombardero, lembrando a visita das Irmandades da Fala en 1916, no mesmo ano da súa fundación, convidados polos seus correlixionarios locais. "Organizaron unha velada literaria na horta dos seus anfitrións, onde hoxe están os xardíns de Lombardero", lembra Barro, "na que estiveron presentes Lugrís, Tettamancy, Jenaro Mariñas, Iglesias Roura...". Alí, a escritora Carmen Blanco lembrará tamén a figura de Isabel de Castro e Andrade (1528-1582), de quen se conserva un soneto en galego, para testificar que sempre houbo mulleres na cultura galega, malia que moitas veces non aparezan citadas. As mulleres esquecidas do Seminario de Estudos Galegos Xohana Torres en Pontedeume A este respecto, o cortexo reserva algunha sorpresa: a escritora Enma Pedreira lembrará que en 1954, cando só contaba con 25 anos, Xohana Torres foi nomeada encargada da oficina de Telégrafos de Pontedeume. "Nós tiñamos noticia de que traballara en Pontedeume, pero non dabamos con documentación que o certificase", declara Barro. "Até que hai pouco tempo atopamos a nota que anunciaba o seu nomeamento na prensa local. Non sabemos exactamente os anos que botou aquí, mais si que, pouco tempo despois de chegar, publicou o seu poemario Do sulco. Pareceunos relevante incluír este paso de Xohana Torres por Pontedeume, especialmente para lembrar un tempo no que non abundaban as mulleres escritoras. De Isabel de Castro a Xohana Torres podemos constatar esa presenza feminina nas letras galegas". O teatro case inédito de Xohana Torres Teatro e política Outra personalidade de relevo que estará presentes neste cortexo que terá lugar o 17 de maio.será Galo Salinas ((1852-1926), unha figura clave na evolución do teatro da altura, director da Escola Rexional de Declamación e autor do primeiro estudo teórico sobre o teatro galego, que exerceu o maxisterio en Pontedeume. "Foi un activista incansábel a prol do teatro na nosa lingua, cun gran sentido político", lembra o deseñador. "Foi o fundador na vila da Asociación Rexionalista Galega e é, até onde temos constancia, o primeiro que pronuncia un discurso político en galego, o 8 de agosto de 1891, no acto de inauguración. precisamente, do comité local da Asociación Rexionalista Galega". A actriz María Barcala será a encargada non só de lembrar a súa figura senón tamén de estebelecer os vínculos entre teatro e política. O teatro rexionalista de Galo Salinas Lembranzas eumesas O escritor e presidente da Fundación Rosalía de Castro, Anxo Angueira, recitará un poema dedicado a Pontedeume de Uxío Novoneyra no torreón dos Andrade, onde o poeta do Courel deu un histórico recital poético en 1960, en medio da política lingüística e cultural represiva da ditadura. Anos despois, Novoneyra escribiría este poema en lembranza daquela xornada. E o historiador Miguel Anxo Seixas, autor da monumental biografía de Castelao, será o encargado de evocar a memoria de Couceiro Freixomil (1888-1955), xornalista, escritor, filólogo e biógrafo que, nado en Pontedeume, tivo un avultado historial de colaboracións con Nós, La Zarpa, Galicia, El Pueblo Gallego ou La Noche, entre outras publicacións, fixo parte do Seminario de Estudios Galegos, foi membro da Academia e escribiu varios libros sobre lingua e cultura da Galiza. Unha páxina especial do álbum eumés constitúeo o recordo do poeta case inédito Ramón Regueira (1930-2010). O seu único poema publicado foi composto para unha antoloxía poética en contra da guerra do Vietnám, en 1968. O libro Con Vietnán -de autores de todo o Estado cunha nutrida presenza de autores galegos entre os que estaban Novoneyra, Manuel María, Celso Emilio Ferreiro ou Pura Vázquez-, foi prohibido polo ministro franquista Fraga Iribarne, e só chegou a ver a luz en 2016. Lois Diéguez, o último supervivente dos autores que participaron naquel volume e que viu o seu poema musicado e gravado por Benedicto pouco tempo despois, recitará a colaboración de Regueira e a súa propia. Lois Diéguez, ollar ao ser galego Os ollos da ponte Suso de Toro será o encargado de lembrar a Ramiro Fonte, quen, ademais de poeta, foi o autor dunha das obras que con máis emoción retratou a Pontedeume da súa infancia, a triloxía Vidas de infancia (Os meus ollos, Os ollos da ponte e As pontes no ceo). O cortexo finalizará na praza da Angustia, onde veraneou durante moitos anos Luís Pimentel, cuxa figura será comentada polo poeta Claudio Rodríguez Fer. "Case se pode escribir unha historia da literatura galega sen saír de Pontedeume", comenta Pepe Barro, "e moita xente non coñece todas estas historias que son parte do noso patrimonio". Se todo vai ben, esperamos seguir celebrando o Día das Letras Galegas desta forma, mesmo con máis sorpresas asociadas a outras figuras da nosa cultura: Agustín Fernandez Paz ou Fermín Bouza Brey. Pero iso será en anos sucesivos". Pontedeume rende unha "merecida" homenaxe ao escritor Ramiro Fonte O tradutor da 'Crónica troiana' Fernán Martís, o escribán galego do século XIV, capelán de Fernán Pérez de Andrade, 'o Boo' -que lle encargou a tradución ao galego do Roman de Troie de Benoît de Sainte-Maure, coñecida como a Crónica troiana- é o personaxe de quen o Ateneo de Pontedeume toma o seu nome. A súa figura será glosada polo catedrático de Filoloxías Galega e Portuguesa na Universidade da Coruña Manuel Ferreiro no Mercado, o lugar onde estivo o pazo dos Andrade.