Castelao e Luís Soto

Un período intenso da biografía de Castelao pasouno acaroado a Luís Soto. Día a día, xuntos en actos esparexidos pola xeografía USA e Cuba. A complicidade de republicanos, antifeixistas por riba de todo, forxou camaradaxe que atravesa o grosor do tempo. Soto contou, nas postrimerías da súa existencia, o vivido. Conversas gravadas que axiña tomaron corpo libresco Castelao, UPG e outras memorias. Na portada aparecen o matrimonio Castelao-Pereira, Soto e María Docampo. Esta muller filla de emigrantes, ligada a Wall Street, fixo de intérprete durante a estadía dos citados propagandistas. Pro á vez exercía de espía, segundo confesión de Emilio González López a Soto, pra controlar o dúo bolxevique. O Castelao axitador de multitudes (lembren o volcánico mitin de La Polar, na Habana) compartiu pareceres con Soto, sempre á beira. Entre ambos fíltrase, por medio do debate sobre arelas comúns, posicións nacionalistas e esquerda. Daquela o rianxeiro indicaba os tres males de Hespaña: militarismo, clericalismo e capitalismo. Díxoo e escribiuno varias veces pro ao publicar Sempre en Galiza muda capitalismo por feudalismo. Neira Vilas explicaba tal troco por non incomodar a camarilla capitalista que sostiña a Castelao en Bos Aires. O nacionalismo no exilio Máis alá de anécdotas, parece certo que a temática compartida con Soto tornábase distinta cos Abrairas, como os chamaba un Luís Seoane bo coñecedor destes nobelos. Algún día cumpriría falar dos circuítos nacionalistas de Arxentina na fase en que alí vive Castelao, das posicións políticas e actividades sociais. Manuel Puente, Perfecto López, Alonso Pérez ou Canabal de Montevideo eran emprendedores; é dicir, empresarios capitalistas, republicanos e galeguistas conservadores pro distanciados, cando non hostís, cos Luís Seoane, Blanco Amor e outros sobre os cales tamén cumpriría dicir algo. Porque o nacionalismo en Bos Aires, no tempo de Castelao, tamén tivo organización allea á camarilla. Ao remate da guerra, Soto exiliouse en México onde cedo firma alianza co cineasta de valor internacional, Carlos Velo. Os dous tratan de facilitar a traída de Castelao ao país azteca. As moreas de cartas entre Castelao e Rodolfo Prada, conservadas pro sen publicar por non sei cal razón, amosan unha vida de penurias no material e no ánimo. Castelao non gustaba de México porque, entre outras razóns, abominaba as intrigas da dirixencia republicana asentada alí e prefería Arxentina, onde Prada se ofrece coma home de plena confianza. Soto propuxo Castelao para se integrar no goberno da República, símbolo común para todas as partes Malia a separación física, Soto e Castelao manterán trato. En 1942, dende o sexto número do Boletín Galego de Información, os comunistas galegos propoñen a creación da Irmandade Nazonal Galega presidida polo galeguista, quen debera ser o representante de Galiza no futuro goberno republicano. O propio Soto faille chegar un exemplar por carta, conservada na Penzol, que certifica a confianza labrada nos anos da guerra. Soto propuxo Castelao pra se integrar no goberno da República. Seguramente non foi o único, e se cadra nin o primeiro, pro documentalmente aí está Soto, aí está a posición da esquerda nacionalista e aí está a afirmación de que Castelao era un símbolo común para todas as partes. O propio líder sabíao, como anos despois recrimina ao Piñeiro insistente de sometelo á disciplina do PG(r) cando entre como ministro no executivo Giral: son representante de Galiza, non do Partido Galeguista. Disidencias Diríase máis pro debémonos ao imperio dos caracteres. En todo caso, evítese a imaxe dun Castelao inmaculado e infalible (Antes de nós recréao moi ben neste senso). Evítese despachar con simplezas as críticas dos coetáneos ao se fundar o Consello de Galiza. Disentir non equivale a ser españolista, senón a abrir puntos de discusión. E nós debemos discutilo antes de liquidalo con sentenzas tridentinas. O debate non exclúe que o Consello fose un acerto, que na miña opinión o foi, pro cómpre ser críticos como medio de coñecemento. Luís Soto reprochoulle as bases fundacionais do Consello de Galiza. Logo, no mandado de Alonso Ríos, cando a camarilla esbarrocara, ingresará no Consello na delegación de México dirixida por Carlos Velo. E ambos serán fundadores da UPG e responsables dos primeiros Terra e Tempo que reclaman o legado soberanista de Castelao. Soto abandonaría a UPG tras a expulsión de Xosé González (Pepe de Redondela) no 76 e con Ferrín, García Crego e outros fundarían o Partido Galego do Proletariado, que presidiu até a morte. De todo isto faláronme eles e puiden documentalo no enorme fondo persoal de Soto gardado no arquivo de Ourense grazas ás xestións do defunto de Elixio Villaverde.