A beleza artística sempre está en movemento

No ámbito da creación é consubstancial, e ata diría que necesaria, a loita sen cuartel que se concita por evolucionar e desenvolver novos retos, desafíos que non sempre foron e son ben recibidos. Iso pasou sempre, é un combate manido entre artistas e público, unha loita que escenifica o difícil que resulta a transformación ou a innovación. É unha certeza que "toda creación de vangarda é nun principio rexeitada ata que un amplo sector do público chega a entendela", polo menos iso é o que afirma o especialista Denis Dutton, que tamén explica como a historia ás veces vai fornecendo movementos en detrimento dos anteriores. A construción artística, e isto serve para a arte como para calquera outra rama da cultura, vaise asentando a través de chanzos orixinais e de actualización, e non semella que precise de máis aclaración que a que Apollinaire comentou no seu día: "Non se pode cargar ao lombo co cadáver do pai –véxase tradición– por todas partes". Fóra da lóxica Para avanzar requírense experiencias estéticas, estímulos e regras con significados frescos e distintos, que non sexan un remedo do pasado e que, evidentemente, teñan calidade suficiente para pilotar o cambio. A cuestión é que de cando en cando a sociedade pon reparos. No memorable ensaio, condimentado de anécdotas, A lenda do artista de Ernst Kris e Otto Kurz cóntase como Miguel Ángel tivo que dar explicacións pola súa interpretación, na Piedade do Vaticano, da figura de María, representada como unha muller nova, tan nova que bioloxicamente falando resultaba imposible que fose a nai de Cristo. No 'topos' artístico sempre houbo que traballar a liberdade de actuación, porque na arte non existen elementos estáticos e inalterables O artista prescindiu das evidencias históricas e da lóxica científica para definir o que el consideraba como a beleza perfecta. Outro tanto aconteceulle a Giotto, que nunha das súas obras retratou a un amoucado San Xosé. A xustificación neste caso foi máis choqueira: "O santo tiña razón de estar tristeiro, xa que a súa esposa estaba embarazada e el non sabía de quen". Diversidade Cada pouco tempo, por ciclos, prodúcese un choque estético que fai que se movan as estruturas e se reconduza o relato, e en non poucas ocasións estas acometidas fixeron posible melloras importantes. Maruja Mallo e o grupo das "sensombreiro", por exemplo, é moi significativo e é dos que mellor escenifica a tensión co público. Baste lembrar como as acantazaban pola rúa ou eran silenciadas polo discurso masculino da época protagonizado por algúns dos seus compañeiros. Con todo, elas tiveron o mérito de ter demolido principios técnicos, formais e tamén sociais que semellaban inamovibles, logrando pasar así á historia como aguerridas pioneiras. En fin, no topos artístico sempre houbo que traballar a liberdade de actuación, porque na arte non existen elementos estáticos e inalterables, vanse modificando, como dixo Umberto Eco, cambiando cos tempos e os países. Eu atreveríame a engadir que tamén cos alicerces culturais do contorno particular de cada un. Deste xeito enténdese que haxa múltiples conceptos de beleza e diversidade de lecturas, o que redunda nunha riqueza extraordinaria. Contracorrente No ano 2009, o artista Salustiano participou nunha mostra colectiva en Galicia cun retrato de muller sobre un fondo vermello, que ademais é unha das súas marcas de identidade. É a representación dunha beleza contemporánea, serena, desapaixonada, case silenciosa, como todas as obras deste autor que, admirando a harmonía renacentista, chega incluso a traballar coa técnica de pigmentos argallada no seu momento por Leonardo da Vinci. Recentemente o sevillano, tendo como modelo o seu fillo, fixo o cartel da Semana Santa de Sevilla escenificando a figura de Cristo, unha iconografía tradicional, reinterpretada na pintura en numerosas circunstancias ao longo da historia da arte. É unha peza impecable tanto formal como conceptualmente, ademais de sensible e delicada, que por mor da falla de coñecementos e incultura, por unha beatería patolóxica, por estar o público aferrado á tradición ou simplemente por o costume rancio e bastante xeneralizado de ir en contra de calquera novidade artística, acabou sendo cuestionada. O que da pé a considerar que esta creación pasará a engrosar a imprescindible lista de obras xermoladas a contracorrente.