O azul cobalto de Sargadelos

As cores foron sempre a pedra de toque para os pintores, en especial para aqueles que insistiron unha e outra vez en lograr a perfección formal da beleza. Para iso experimentaron cos máis sofisticados e raros procedementos cromáticos recorrendo a receitas de todo tipo, mesturando e moendo pigmentos naturais e investigando ata dar coa fórmula precisa. Vasari explica algúns destes intentos que transformaban o día a día dun taller como o de Leonardo da Vinci ou Miguel Ángel. Nese interese na busca da excelencia estivo tamén no século XVII Johannes Vermeer facéndose co azul de ultramar, o pigmento máis escaso na natureza que proviña do lapislázuli das minas de Afganistán, máis caro que o ouro, as especias ou as sedas, unha cor coa que o pintor holandés iluminaba os seus cadros e que a punto estivo de levalo á ruína. Azuis Xa a mediados do XX Ives Klein rexistrou o chamado azul Klein, un ton intenso co que embarraba os corpos espidos das modelos, anticipando así a idea da pintura en obras efémeras, como o caso das súas performances Antropometrías. Pero unha das actuacións máis soadas e recentes é a de Anish Kapoor que inscribiu a patente Vantablack, o negro máis negro, con propiedades únicas para a camuflaxe, tanto é así que só se pode utilizar con obxectivos militares e, como queda claro, para uso exclusivo nas obras deste artista. O azul cobalto é a cor dunha idea que naceu como materia e acabou sendo reflexo dun sentimento colectivo que nos pertence a todos O especialista no tema, Michel Pastoureau, estudou a vida das cores desde a ideoloxía e a sociedade. Dá a entender que os gustos van mudando a medida que cambian as situacións relixiosas ou políticas, e así o azul do manto de María nos cadros de Murillo, por exemplo, non se pode analizar de igual xeito que o azul que se utilizou na porta de Ishtar. Velaí como tempos, espazos, feitos e ritmos vitais hai que telos en conta. Para este historiador as cores son recordos, sensacións, impresións que concorren nun momento dado. O profesor Oskar González Maendía, en cambio, considera que as cores son pura química e a súa historia, desde as vidreiras góticas aos Xirasois de Van Gogh ou a escultura de Jaume Plensa, débese tratar a partir dos minerais de orixe e das leis que rexen na natureza. Quizá, ao final, as cores nas obras de arte sexan unha alianza das dúas teorías: sensibilidade e emoción, e igualmente ciencia. Algo así debeu pensar Díaz Pardo cando fixo do azul cobalto o distintivo de Sargadelos; é o azul que ornamenta os xogos de café e as vaixelas, o que dá forza ás figuras de Castelao, Rosalía de Castro, Valle Inclán... ou ás máscaras dos peliqueiros. Cando Isaac e Mimina, a súa muller, emprenderon o seu primeiro proxecto de cerámicas do Castro nos anos cincuenta, no que querían recuperar a orixe da empresa primitiva do marqués de Sargadelos, atopáronse co problema dos materiais. Os minerais de caolín na Mariña lucense estaban a ser comprados por unha entidade alemá que en plena ditadura franquista tiña prioridade. A realidade impúxose a aquel primeiro sentido entusiasmo. Patrimonio de todos A iniciativa de levantar unha empresa de cerámica mudou entón a Arxentina e posteriormente, xa de volta, Díaz Pardo concibe xunto a Luis Seoane un proxecto universal respectando e conservando a identidade de Galicia. Nel coinciden o deseño moderno, a relación entre artesanía e arte e a vinculación da actividade creativa coa vida diaria. O Laboratorio de Formas nace para impulsar o progreso cultural de Galicia e a el incorpóranse a Fábrica de Sargadelos e o Museo Carlos Maside; o entramado completouse máis tarde co Seminario de Estudos Cerámicos de Sargadelos e co Instituto Galego dá Información. Nesta tarefa multidisciplinar foi clave a referencia da Bauhaus dos anos trinta en Alemaña, pero ideas semellantes atopámolas de igual xeito na empresa que fundou William Morris arredor de 1860 no Reino Unido, na escola rusa Vkhutemas dos anos vinte do século seguinte ou na de Ulm, xa na década dos 50. Di González Mendía que o XIX foi un "gran século para os amantes do azul" porque o químico francés Louis Jacques Thénard descubriu o pigmento azul cobalto. Sen ese achado non tería sido posible a cerámica de Sargadelos. Pola súa banda, o profesor de ciencias humanas, Pastoureau, di que "cada un de nós leva en si a idea da cor", e non lle falta razón porque os galegos identificámonos cos deseños en azul de Díaz Pardo, de Luis Seoane e de Vizoso. É a cor dunha idea que naceu como materia e acabou sendo reflexo dun sentimento colectivo que nos pertence a todos, por iso é tan importante protexelo.