Alberto Lobelle reivindica a mirada atenta no seu último filme, 'Pico Sacro'

"En certa ocasión, no medio das cores, sentín que estaba no meu elemento. Os arbustos, as árbores, as nubes do ceo, mesmo o asfalto da rúa tiñan un brillo que non era nin da luz daquel día nin da estación do ano. O mundo da Natureza e o mundo das obras do home, un a través do outro, deparáronme un momento de benaventuranza que coñezo polas imaxes da dormevela […] e que se chamou nunc stans: momento da eternidade". Peter Handke escribe isto na súa novela A doutrina do Saint Victoire, inspirada nos esforzos de Cezanne por pintar desde numerosos puntos de vista a montaña da Provenza. En parte inspirado tamén por ese labor -semellante ao que o pintor xaponés Hokusai levou a cabo arredor do Monte Fuji- o cineasta Alberto Lobelle realizou o seu filme Pico Sacro, que presentou esta semana no festival Cineuropa de Compostela. "A verdade é que a idea xurdiu facendo unha ruta de sendeirismo coa miña familia polos Pireneos", explica Lobelle en conversa con Nós Diario. Nun momento dado, apareceu a imaxe dunha montaña maxestosa que me causou unha impresión enorme: pensei que podería estar observándoa durante horas. E foi entón cando pensei que a miña seguinte película tería unha montaña como protagonista. O tempo pasou e, despois de ler un libro de Vítor Vaqueiro sobre mitoloxía galega coñecín todas as lendas que existen arredor do Pico Sacro e, daquela, decidín que toda esa riqueza debería ser a que estivese no meu filme. É importante que os lugares onde filmo teñan algún tipo de vínculo para min. É outra forma de coñecer o noso país, as nosas raíces e afondar no sentimento de pertencer a elas. Aquí temos moitas cousas que contar e temos que convencernos de que unha historia canto máis local é, máis universal". Lobelle mesmo se estrañaba de que non houbese ningunha película sobre un cumio tan visíbel desde moitos lugares da xeografía galega, o que xa ofrecía pistas sobre algo que, dalgunha maneira, se converte nun dos temas de Pico Sacro: a falta de atención da mirada contemporánea. "Si, en certa forma, a película é tamén unha resposta ao ritmo de vida que levamos no noso día a día: todo vai demasiado rápido e sempre temos moitas cousas que facer, polo que deixamos de prestarlle atención ao que temos arredor. Creo que se perde algo polo camiño. E por iso o filme defende esa experiencia de pararse a contemplar e deixarse sorprender pola beleza e polo misterio que nos rodea". Esa demanda de atención propicia que a película poida ser vista tamén como un ensaio sobre a mirada, coa que se constrúe non só o noso universo visual, senón tamén a nosa memoria. Cineuropa mira á democracia e ás liberdades desde a pantalla Contemplación e misterio Desa experiencia contemplativa xorde un filme radical -se cadra, o máis contundente dos que ten filmado até o de agora- que, malia posuír unha compoñente pictórica moi evidente, non cae no paisaxismo nin na decoración. "Non, e está ben que o apuntes, porque non quería facer unha película preciosista, non quería efectismos. Interesábame, como nas pinturas de Hokusai, ese diálogo que se crea entre a maxestade do pico e as tarefas das persoas que se moven ao seu redor, ese contraste entre o efémero humano e o eterno da montaña. E quería que se vise en pantalla ese misterio presente na mitoloxía do Pico Sacro". Ese misterio pálpase en boa parte dos planos do filme, malia non existir referencias literais a ningunha das lendas que se refiren ao Pico Sacro. "Nese sentido, para min era importante que a película rematase con ese plano da entrada da cova, rematar no interior da montaña, para sinalala como un lugar de coñecemento e de transformación". Tempo e percepción A película vai atopando o seu ton e o seu ritmo a medida que a persoa espectadora se interna no seu tempo. "Habitualmente traballo sen guión, malia que esta vez tiven que elaborar un dossier para presentarme a unha subvención e iso axudoume a estruturar con bastante precisión o que buscaba. Mais considero que unha rodaxe é un proceso aberto -especialmente nun proxecto destas características- e hai que ser receptivo ao que o lugar che vai ofrecendo e ir cambiando a medida que van aparecendo cousas novas que piden entrar no filme". O traballo de montaxe ten unha enorme importancia en filmes deste tipo. En Pico Sacro, o ritmo vai adquirindo unha presenza que obriga a unha recepción máis reflexiva e analítica. Alberto Gracia desafía o tempo e a memoria no seu último filme: 'La Parra' "En principio deixeime levar polo ritmo interno dos planos. Interesábanme moito, por exemplo, todas esas tomas en que se ven as tarefas que se levan a cabo arredor da montaña, como os da canteira. Mais logo fun impoñéndome unha especie de métrica, unha certa regularidade na duración dos planos, para tratar de estabelecer un tempo musical. Creo moito no que di o cineasta experimental James Benning: a percepción é unha cuestión do tempo. Ese diálogo entre planos crea un efecto hipnótico que pode chegar a levar ao público a unha especie de trance. Cando unha película consegue o seu obxectivo realmente chegas a un punto no que non sabes canto tempo levas véndoa". A distribución Ante a improbabilidade de que unha película deste tipo atope unha distribución comercial, Lobelle -que suma Pico Sacro a unha interesantísima filmografía formada por Matisse se escribe con dos eses (2011), Den Pobedy: Día de la Vitoria” (2015), e Paisajes da Capelada (2017) e que xa paseou a súa obra por encontros como o Aljazeera I.D.F.F., o FID Marseille ou DocumentaMdrid- resígnase a que circule polo circuíto de festivais, malia que neste aspecto tampouco se mostra optimista. "En certa forma, os festivais están converténdose, en xeral, en espazos de exhibición algo conformistas. Existen moitos nomes e títulos que se repiten unha e outra vez, e eu creo que o verdadeiro traballo de programación debería estar na busca de filmes e de cineastas que non se programan noutros lugares e que posúen o interese suficiente como para espertar a curiosidade do público. Non digo que este sexa o caso desta película, pero si vexo que hai certas rutinas moi reiterativas".