Abaixo os señores: a loita da Guimaralia

Até hai poucos anos, era habitual escoitar guímaro como pexorativo na Pobra do Brollón (Terra de Lemos), mais o labor do Concello conseguiu ir resignificando a palabra. Nese cambio de mentalidade, ocupa un lugar especial a creación da Feira Guímara, que exalta a personalidade revolucionaria destas terras e pon en valor a defensa da súa veciñanza contra a inxustiza ao longo da historia. Loita contra os poderosos O conflito guímaro comeza coa cobiza dos condes de Lemos. A Pobra do Brollón era desde 1304 un reguengo en plenos dominios destes condes, isto é, o único lugar da comarca que pagaba impostos ao rei. Por iso, o técnico de cultura municipal Xosé Gago alude ás frecuentes "felonías" dos señores de Lemos que, por mor da distancia coa Corte, daba licenzas para demandar tanto tributos como traballo da veciñanza da Pobra do Brollón. É unha desas extralimitacións a que dá pé á revolta e ao mito. Durante a construción do Mosteiro San Vicente do Pino (Monforte de Lemos), os señores novamente queren lucrarse do campesiñado, mais desta vez o enviado do rei, Lope de Ferreiros, que nos mitos cumpre a función de xefe local guímaro, decidiu plantar cara aos señores. Esta actuación desembocaría nunha revolta que poría de manifesto a fartura das persoas habitantes da Pobra do Brollón. A resposta non se faría esperar e, se ben lle valería tras o levantamento a Ferreiros ser "apreixado e amputado un pé" como represalia, a semente xa agromara nese municipio da Terras de Lemos. Este foi o nacemento da esencia guímara ou rebelde, que sería recuperada e relacionada polo Concello do Brollón e a Deputación de Lugo, impulsores e organizadores do evento, con episodios máis recentes que o medieval. Así, para Xosé Gago non só se homenaxean os actos de protesta medievais, senón tamén os numerosos producidos durante a resistencia antifranquista, entre os que destacan a Batalla de Repil (1949). Todos, momentos de resistencia e represión que seguen a marcar a axenda deste municipio a día de hoxe, con varias exhumacións e homenaxes a figuras da Galiza republicana, como o alcalde Antonio Reboiro Rodríguez, membro do Partido Agrario Radical Galego asasinado polos franquistas. Mais esta non é a única esencia da feira, tamén busca mostrar outros trazos da personalidade da Pobra do Brollón máis alá da afouteza, tamén a colaboración. A Pobra do Brollón homenaxeou o seu alcalde republicano A Feira Guímara é un espazo que permite aglutinar as creacións das persoas que habitan A Pobra do Brollón, por exemplo, "veciñanza que aposta por escribir libros" como o pregoeiro deste ano, Carlos Dacal, coa súa obra Árbores simbólicas pobrenses, cuxos exemplares estará asinando ás 12 horas. Tamén, artesás e artesáns que pretenden mostrar as súas creacións, sobre todo, nas primeiras edicións, nas que a artesanía era actividade clave. Recrear colectivamente "A Feira homenaxea a veciñanza que decide habitar no rural, con cada vez menos servizos, como acto de resistencia", di Xosé Gago Pero, se algo resulta esencial, é o labor de representación colectiva do levantamento popular levado a cabo pola veciñanza. Ano tras ano, prepárase todo o necesario para que os condes de Lemos e Lope de Ferreiros se volvan reunir: caracterización, ensaios durante meses, guión con chiscadelas á actualidade...Todo debe estar preparado para un dos festexos de maior orgullo para a poboación da Pobra do Brollón, polo que todas as persoas participan de forma desinteresada ao abeiro da celebración. Ademais, cada ano pódense percibir certas mudanzas en relacións con outras edicións, entre elas a incorporación de máis personaxes, tendo en conta que, inicialmente, era un enfrontamento individual entre o conde e xefe guímaro. Porén, isto non quita verdade a recreación, senón que a enriquece, permitindo incluír achegas de moita máis veciñanza. Tras isto, dáse comezo a unha tarde de xogos populares con distintas probas e competicións, entre elas, de chave, a ra ou a tira-soga. Tamén un concurso de estandartes, que premia aquelas creacións máis senlleiras e mellor relacionadas coas lendas da zona. Para aquelas persoas que queiran optar a participar -e mesmo gañar-, deben lembrar apuntarse o mesmo día da feira. Todas son actividades que resultan unha clara declaración de intencións, segundo Gago, pois “o propio feito de xuntarnos aquí e habitar o rural é un exercicio de resistencia”. Algo máis que historia Nesta mesma liña, Gago indica que é unha feira que, lonxe da súa orixe, hai tempo que deixou de ser medieval e, se ben a xente pode vir caracterizada, a festa está máis enfocada na exaltación da rebeldía guímara”. Na súa novena edición, conmemórase cun prisma moito máis amplo que nos seus comezos, máis vencellados coa artesanía, e que inclúe agora un perfil máis lúdico. Gago afirma que isto permitiulles "xogar cos conceptos máis aló do medieval" á hora de escoller a música do festexo. Este é o terceiro ano que contan con programación musical. Tocarán Fanfarria Taquikardia e Radio Océano, que soarán desde as 21 horas. Estes dous grupos traen as dúas vertentes musicais da festa, confirma o técnico de cultura: a máis festiva e verbeneira (Fanfarria Taquikardía) e a de máis inspiración guímara, con estilo punk, punk folk ou mesmo bravú como é Radio Océano, grupo fundacional do punk galego e que tras unha época fóra dos escenarios volve no Campo da Feira. Radio Océano, a banda sonora do atlantismo Lembranzas Outro cambio que se reverteu co paso do tempo é o feito de situar todas as actividades no Campo da Feira, que se consideraba un lugar simbólico para a veciñanza. Foron varios os anos que, coa introdución dos concertos da noite, desprazouse parte do festexo á Área Recreativa, mais o peso emocional do Campo da Feira, especificamente daquelas persoas máis maiores, fixo que o Concello recuperase o espazo orixinal. Non só os actos debían ser reivindicados, tamén os espazos, e englobar toda a feira alí era un “xeito de reivindicar ese espazo e facer que as veciñas de máis idade volvan a onde viviron memorias importantes para elas” segundo Gago. Con todo, a homenaxe que se vive hoxe na Pobra do Brollón non é só cita do pasado senón de todos os tempos nos cales os dereitos e desexos do pobo deben ser escoitados e ouvidos.