A orixe dos museos

Na Antigüidade o Mouseion era o templo das musas, un lugar sagrado, cos seus respectivos sacerdotes oficiando rituais ao tempo que podían albergar bibliotecas e centros de estudo como o famoso Museo de Alexandría no Exipto tolemaico, un complexo cultural polivalente onde se custodiaban patrimonio e saberes ou tamén un lugar de investigación en moitos niveis do coñecemento. Esta acepción protomuseística reconvértese no coleccionismo particular das elites do Imperio romano, intre no que Cayo Mecenas (s. I a.C.), a través da súa práctica en prol da protección das artes, pasaría á historia co termo e o concepto de mecenado. Daquela, ademais de impulsar os creadores artísticos, xa se constata a reunión de obxectos valiosos, raros ou curiosos en relación co patrocinio altruísta ou interesado, ora vinculado coa ostentación de poder económico ou xerarquía social ora polo simple hedonismo acaparador. Os primeiros na Galiza As coleccións medievais de obxectos valiosos, coa chegada do Humanismo, engadirán tamén un valor formativo ou pedagóxico ademais de científico, en relación coa sociedade renacentista do século XV; momento no que xorden os gabinetes de curiosidades (Wunderkammern), reunidos tanto por nobres e reis como pola burguesía, seguindo ese concepto de coleccionismo entre cuxas categorías estaba a arte (Artificialia). Despois, co movemento da Ilustración europea no s. XVIII, eses cabinets de curiosités, baixo a influencia da Revolución francesa, deixan de ter carácter privado e as coleccións artísticas, naturais e arqueolóxicas en mans da elite pasan a ser públicas, de propiedade nacional e de accesibilidade popular reconverténdose en museos. En España os primeiros proxectos museais chegan baixo influencia francesa, de José Bonaparte, a principios do s. XIX, en aras do lexítimo achegamento do patrimonio nacional ao pobo. Outro destacado acontecemento histórico na creación de museos foron as desamortizacións (de Mendizábal en 1836 e de Madox en 1855, principalmente) que contribuíron indirectamente á orixe dos museos provinciais a través das Comisións Provinciais de Monumentos Histórico Artísticos a prol de salvagardar moito do patrimonio en perigo de espolio ou deterioro por mor das exclaustracións. Así, os bens eclesiásticos pasaron ás coleccións públicas de museos, arquivos e bibliotecas. Esas comisións, en Galicia constituídas no ano 1844, tiveron un papel moi destacado a pesar das súas escasas competencias decisorias, porque foron as precursoras da protección do patrimonio cultural material. O Museo de Pinturas de Ourense, creado en 1845, é o decano dos museos públicos galegos, aínda que logo, en 1895, se reconvertese no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. O Museo de Belas Artes de Coruña creouse en 1922 e abriu en 1947. O Museo de Pontevedra foi creado, como o de Lugo, pola Deputación respectiva, en 1927, a través da Sociedade Arqueolóxica de Pontevedra, e o Museo Provincial de Lugo en 1932 abrindo ao público en 1934. Museo e patrimonio Na II República prodúcense uns feitos decisivos para o patrimonio e a museoloxía, posto que no ano 1933 tivo lugar en Madrid o Congreso Internacional de Museos e promúlgase a Lei do 13 de maio relativa ao Patrimonio Artístico Nacional. Previamente, nas dúas décadas anteriores, desenvolvéronse Reais Decretos e regulamentos para o réxime de museos estatais, provinciais e municipais, e dos museos diocesanos. Estes actos oficiais e normativos tampouco terían lugar sen unha conciencia social de protección e conservación do patrimonio de seu porque a realidade museística vai da man da patrimonial. Non é doado facer nunhas breves liñas un resumo da orixe e percorrido dos museos pero quizais Alonso Fernández dá unha concisa chave sobre o desenvolvemento dos museos ao sinalar que "estamos a cabalo de propostas alexandrinas e renacentistas, somos herdeiros do afán pedagóxico da Ilustración, sentímonos na obriga de desenvolver o concepto de museo público que nos trouxo a Revolución francesa e hai xa lustros que estamos convencidos de que a superación do museo-almacén non liquidou a crise de identidade e designificación sociocultural do anos setenta agudizada na sensibilidade posmoderna da situación finisecular e postindustrial". Curiosamente, o concepto de museo asociado a un templo, que comezaba estes apuntamentos, perpetúase agora con outra denominación recente: "As catedrais do século XXI", metáfora museal que identifica estas institucións como lugares sacros en relación coa importancia do seu continente e do contido.