Conciencia de clase

Luz Fandiño (Compostela, 1931). Poeta, escritora, activista, nacionalista, feminista... Muller loitadora, muller brava, muller revolucionaria... Nos seus versos defínese a si mesma como: "[...] a poeta / daqueles que sobreviven de emprestado, / a poeta analfabeta / a poeta dos desherdados". Este documental de Sonia Méndez (dirección) e Nati Juncal Portas (produción) métese até a cociña –literalmente– para tratar de coñecer máis en profundidade esta persoeira da cultura e da lingua galegas. A poeta analfabeta / Sonia Méndez / Galiza / 2020 / 107 min. Luz Fandiño non tivo moita sorte na vida. Sempre traballou de serventa. Emigrou á Arxentina para fuxir da fame, o medo e a miseria. Mais alí tamén atopou miseria. Sobre todo nas persoas que servía. Sempre tan altivas, sempre con ese desprezo. A súa conciencia de clase fíxose cada vez máis férrea; e atopou a salvación na lectura, primeiro, e na escritura, despois. O señor Ares, bibliotecario do Centro Galego de Bos Aires, animouna que comezara escribir "tal como sentira". E así foi... O relato comeza na súa casa, coa visita do equipo do documental. Pillan a Luz tratando de rematar un dos seus poemas. Escribe un poema cada día. Malia os tremores da idade, que lle fan tardar unha hora nun escrito que debería ocupar cinco minutos, ela persiste e non decae. Aos poucos, Luz comeza contar a súa historia de emigración, penurias e de como comezou interesarse pola escritura até converterse na "poeta analfabeta" e publicar libros de poemas. Cada recuncho da casa de Luz Fandiño é unha lembranza en si mesma: fotografías antigas, bandeiras, bonecas de lá, estampas, souvenirs... Cada pequeno detalle contén unha historia detrás que apenas podemos chegar imaxinar. Lembranzas en forma de obxecto. Lucía Catoira Pan, directora de fotografía altamente comprometida co audiovisual do país, retrata á perfección estes espazos e obxectos mentres Fandiño relata o seu periplo desde Galiza á Arxentina, pasando por Francia e, de novo, á Galiza. O conxunto de imaxes descontextualizadas sobre o relato de Luz Fandiño acaba formando un todo indisolúbel que conforma, dunha maneira inmellorábel, o carácter e a personalidade da poeta. Quen coñeza a Luz Fandiño atopará neste documental unha homenaxe emotiva e máis que merecida. Quen non... quererá coñecer máis desta grandísima muller de mente preclara, ideas firmes e cun espírito que guía, e dá luz, ás xeracións máis novas... pois Luz Fandiño segue mantendo a ilusión e a afouteza dunha moza. Só hai que mirarlle a faciana durante a escena final no Día da Patria.