As Letras Galegas, a festa de todo un país

O día das Letras Galegas deste ano, adicado as mulleres Adolfina e Rosa Casás Rama, de Cerceda; Eva Castiñeira Santos, de Muxía; e a Manuela Lema, Teresa García Prieto e Prudencia e Asunción Garrido Ameixenda, integrantes das Pandeireteiras de Mens (Malpica), converteuse nunha celebración transversal por todo o noso país. Moitas asociacións, entidades culturais, concellos, deputacións e persoas particulares levan desde primeiros de ano organizando actividades para sumárense a esta homenaxe para pór en valor o legado da lírica popular que estas mulleres aprenderon e transmitiron a través da oralidade. Somos un país que mantivo viva a súa forma expresión musical particular, grazas a elas que foron quen de non deixarse levar polos tempos que viviron, e mantiveron e adaptaron os tempos, as músicas, as cantigas, os bailes, e o máis importante, transmitírono aos novos, e non só para que os novos seguirán tocando, cantando e bailando, senón tamén para que estes o seguirán transmitindo co agarimo que elas o recibiron e co orgullo de ser un dos nosos tesouros mais prezados. E non polo seu valor material ou económico, senón porque nos dá a liberdade de sermos nós, aínda a pesar de toda a ridiculización e minusvaloración que sufriu ao longo dos tempos. A música tradicional ten unha función simbólica na construción da identidade nacional, e unha parte do pobo galego así o percibe. De feito, moito do inmenso repertorio, xeito de tocar, de bailar, foron recompilados por xente do común, con medios propios e precarios, durante a segunda metade do século XX co afán de que iso non se perderá canda o xeito de vida da aldea que estaba esmorecendo. Na actualidade somos unha das nacións da Europa que ten unha música e baile tradicionais máis vivas e adaptadas á sociedade actual. Probabelmente sexa produto da semente que inzou en toda Galiza no asociacionismo cultural de base nos anos 80 e 90 do pasado século, e que segue medrando ao longo de todo o século XXI, onde non hai recullo que non tivera unha escola de baile ou música tradicional. Hoxe quen cumpre ese labor de transmisión e ensino, son as escolas que hai no país, a maior parte delas ligadas a unha asociación cultural. Aínda que tarde, ao meu xuízo, benvidos estes actos de recoñecemento a esta creación colectiva que é a música tradicional galega. Agardo que sexa o inicio dun cambio de rumbo, non só no mundo académico e intelectual galego. Tamén é preciso un cambio no mundo da universidade, e comezar a facer cotiáns estudos científicos do noso patrimonio etnomusicolóxico, e por suposto a administración. A Xunta da Galiza ten as competencias exclusivas de Patrimonio, e que fixo estes anos? Nada, absolutamente nada. Pórse na foto e sacar peito. Sei perfectamente que é o pobo o que ten que manter vivo este legado, pero tamén sei que calquera país coa súa cultura normalizada, articularía medidas para que non se perdera unha soa cantiga en ningunha aldea galega e facilitaría que no ensino todos os nenos e nenas coñeceran a nosa lírica popular, e nunca máis corramos o risco de que se corte a oralidade da nos lírica.