Ser o son da luz nas figuras

Atopamos neste ano un Jesús Castro Yáñez en dúas facetas afortunadas. Como tradutor de Anne Carson en Autobiografía do vermello e como poeta. Para comezar cunha suxestión, recoméndase a lectura conxunta das dúas obras, xa que están percorridas por algo común, unha mesma pátina. Outroutro vai desvelando a poucos a estrutura, un dos logros. É un libro palíndromo, cunha disposición moi calculada, xa que o esqueleto, incluso a postura dos artefactos, condiciona a morfoloxía e a función, tamén dos poemas. De aí que as notas, os títulos, os lemas cos que se abre e fecha, ou a maquetación dos poemas amosen a importancia das armazóns e de como se ocupan os espazos, porque só se pode ser nun lugar e nunha posición. Deste xeito, o que é “ser”, constitúe un dos piares do libro (“Que moita cousa é case nada e sobre todo case nada xa é algo”), aínda que a interrogación cristalice na forma que adquire unha mangueira. E esta é outra das bases da obra: as representacións das dúbidas sobre a ontoloxía maniféstanse mellor nas figuras. O verán, un concepto central, tanto pola relevancia como pola posición física no libro, percíbese a través das referencias á climatoloxía que se fan noticia nos xornais, igual que o albaricoque mide no froiteiro o tempo e a temperatura. Tamén aquí sucede o palíndromo, xa que das sensacións vaise aos volumes, e dos corpos vaise ás impresións, como a multitude vai á unidade e viceversa. Dese magma está feito o mundo. Por iso as experiencias biográficas íspense de personalismos para desdobrarse nos reflexos da luz ou dos instrumentos cotiáns. O propio ser humano é outra peza do bodegón, como a botella de plástico que leva unha flor, “só case ser / ou ser pouco máis ca unha figura baleira de si / nun tempo sen figura”, malia que as figuras, alén de aludir ao común, son tamén metáfora política e ética. A polisemia vístese de sinestesia. O tacto e o son enriquecen todos os sentidos e as palabras a través de recursos fónicos de repetición como a paranomasia, as aliteracións e as rimas internas. Neste senso, como na procura das imaxes, percíbese un traballo no aspecto formal preciso e atinado: “eu son a última vez que me vou ver. Un eco reclama: eu son / outros. O galo canta: ti e cantos es ti”. Así, a simbiose entre forma e contido, en coherencia coa lectura proposta, está perfectamente imbricada, o que, sumado á intertextualidade, esixe unha recepción atenta e demorada que non defrauda. E esa é outra lección. Na literatura, como na vida, paga a pena o esforzo da lentitude.