Repenicar un relato polifónico

A autora continúa apostando pola arte menor, a que colle en períodos textuais breves e a que non ten pretensións de pregoar a colonización de ningún centro. É evidente que o título alude ao metro das cantigas tradicionais, mais tamén á arte das mulleres condenadas á anonimia e desprazadas ás lindes do popular e do doméstico, como se as casas e os pobos non fosen sempre núcleo. Neste senso tamén é menor a responsabilidade autorial individual, ao igual que o peso dos egos, xa que a forza se multiplica no conxunto das voces que cantan a comunidade. Esta soridade, ademais de propagarse no tempo da transmisión, ás veces mesmo na disposición dos textos como cadáveres exquisitos, cristaliza no presente. Aquí e agora escoitamos as voces que se congregan arredor da gravadora, as mesmas que asisten ao curso de pandeireta, porque aprender a domear o son ensina, de paso, a importancia de todas as narracións. Vén ao caso o libro, acertadamente publicado por aCentral Folque, nun ano de homenaxe ás cantareiras. E vén ao caso tamén pola reviravolta ás coplas que revisan motivos ao tempo que engaden un elo máis á secuencia xeracional. Se no plano musical brilla o achegamento ao "tradi" desde unha perspectiva que xa case non lembra os prexuízos, neste texto aparece a xeración que queda no medio de séculos de tocadoras e a reivindicación actual; aquela que perdeu a memoria das bisavoas que cantaban como un acto de rebeldía contra unha vergonza herdada: a da fame, a do arado e a do silencio. Aquela que entendía que mellorar pasaba por facer tabula rasa e agora tivo que aprender que estaba equivocada. Reflíctese ben na análise das censuras que espertaban as cantadoras vellas cando saían no Luar. Aquí, a sentenza "que ignorantinhas éramos" cambia o foco para pasar das criticadas ás criticadoras. Parte do que se busca é identificar o preconcepto. A das emigrantes, a das desmemoriadas que recuperan o saber mentres coidan ás mamais que xa non acordan, a das que incorporan a lingua de maneira "vizinhal" ou "filial", ou a da que pon a gravadora, avergoñada de ser a forasteira do libro na man que idealizou un lugar que non sabe se lle corresponde. Ao final estar nun sitio e compartir os seus rumores, tamén o das historias. Dan boa conta os sons cotiás aos que se accede a través dos códigos QR ou o feito de "assinar para exigir fibra ótica", como un trazo máis que asenta a pertenza. O libro é unha forma chusquiña, e o adxectivo non é menor, cun estilo moi propio da autora, de poñerlle o ramo a este ano cantareiro.