Asistir a memoria da morte

A pandemia, como sucede en todos os colapsos, foi estímulo para a reflexión e a creación. O seu tratamento literario requirirá tempos dilatados de decantación para poder separar o gran da palla e desentoxicar a percepción, mais é moi probábel que As flores do baleiro pasen pola peneira. O éxito do transvasamento haberá que buscalo no bo facer da poeta, premio da Crítica Española co anterior poemario, E o sol era ela, e na capacidade dos textos para irradiar significado desde o feito histórico concreto até a concepción da vida, da morte e dos tránsitos entre unha e outra. Mais o atractivo principal da obra, e que a diferencia doutras semellantes, é a perspectiva singular dunha voz lírica que identificamos como persoal sanitario e na que detectamos moita verdade, ou outra verdade moito máis verosímil, o que fai que a mensaxe impacte con intensidade: "Sei dese cheiro que acadan os doentes a morfina / e a dor". As persoas gramaticais flutúan porque as voces de quen estaba a morrer, "Aquí estou, incapaz de abrir os ollos", e de quen estaba a curar únense na pel que toca as despedidas, ás veces con dor e outras con agradecemento, nun lugar común que tamén agroma no pánico frío e esterilizado dos hospitais, cando o que se procura e o que se regala é unha partida sosegada e digna. Nese senso o persoal sanitario, como o fixo e fai a ciencia, substitúe os vehículos místicos que facilitan o paso ao alén, de aí que se adopten por momentos os tons impositivos dos textos sagrados para regular os acompañamentos e coidados decorosos que ofrece unha medicina humanizada: "Pousarás a túa man / sobre ese home moribundo". Mais en ocasións cómpre botar man das segundas persoas, ás únicas do imperativo, para orientar a mirada cara o que non queremos ver, "Ollade aí os féretros", ou queremos esquecer demasiado rápido, duplicando a soidade forzosa e lacerante: "Que sós ficarán nos ollos de nós, na nosa memoria". Represéntase cunha linguaxe directa e descritiva, sen ornamentos que desvíen a mensaxe, a análise do que foi e o desterro do loito, onde se atropelaron todas as fases que xa non podía levar cara á aceptación. Só quedan as preguntas sobre as portas que abre ou fecha a morte, mentres tentamos afrontar o rumor dos gonzos con dignidade, máis alá da catástrofe puntual. Por iso o Bérgamo do século XXI e a Florencia das pestes pretéritas acoutan un mesmo espazo, aquel que tamén percorre o salvaxismo mortal e absurdo de Palestina e Ucraína. Máis alá das flores do mal, está o oco que deixan as flores do baleiro.