Unha alborada de palabras

Co gallo do septuaxésimo quinto aniversario, a editorial Galaxia crea a "Biblioteca 75 anos" destinada a recuperar obras do seu catálogo que, como indican Dolores Vilavedra e Patricia Arias Chachero –responsábeis da colección–, foron renovadoras pois, aínda nuns tempos de "censura e escuridade", evidenciaban "o espírito transformador" propio deste selo. Así se constata no primeiro volume da serie, As poetas da colección Salnés, escolma feita por Arias Chachero con textos extraídos dos poemarios de autoría feminina editados na emblemática colección Salnés que, entre 1961 –ao iniciarse con Nenias, de Aquilino Iglesia Alvariño– e 1974 –cando sae do prelo o derradeiro libro, Serán, de Emilio Pita– acubillou 16 obras. Delas, só cinco foron escritas por mulleres: Canaval de ouro (1962), de María do Carme Kruckenberg, A saudade i outros poemas (1963) e O desacougo (1971), ambas de Pura Vázquez; Frauta lonxana (1964), de María Manuela Couto Viana, e Voz fuxitiva (1965), de Anne Marie Morris. Aos poemas extraídos destes títulos –no caso de Vázquez, só do libro inicial– súmanse os d'O tempo na memoria (1972), compostos por Xohana Torres para Salnés pero que acabaron publicándose na revista Grial, circunstancia que xustifica a presenza da ferrolá no volume. Ela, que foi tamén a primeira escritora en figurar no catálogo de Galaxia, comparte coas demais un carácter de pioneira pois, nun momento no que apenas había voces femininas, acrecentaron tan exigua nómina e abriron camiño para as novas poetas. Para alén disto, representan ben a diversidade temática da poesía creada por mulleres nos anos sesenta: o rexistro amoroso –esa "sorte de mosaico afectivo"– expresado nunha linguaxe sinxela e musical vertebra a obra de Kruckenberg quen, segundo afirma Arias Chachero, tería escrito o primeiro poema na nosa lingua onde se aborda o amor entre mulleres; a presenza central da terra –"lar e quentura soñada e benquerida"– triunfa nos versos de Vázquez imbricándose cunha fonda relixiosidade e co recordo da figura mítica de Rosalía; o son dunha "frauta lonxana" leva á lusa Couto Viana até a súa infancia, un paraíso perdido onde, porén, se reaviva a dor que nela experimentou; como voz alófona, Morris plasma nos seus versos a fascinación polo "movimento de prata" da lingua vinculándoa á vivencia afectiva dun ámbito natural e un tanto onírico; e Torres evoca, a través do seu característico intimismo radical, os espazos natais e a dureza dun mundo "árdigo" que a atormenta. Xa que logo, a fundación de Galaxia en 1950 supuña, parafraseando Kruckenberg, unha "alborada / posíbel de parolas" que foi callando ao longo destes anos na brillante traxectoria editorial que hoxe celebramos.