As presidenciais de Portugal, sen favorito claro e cunha previsíbel segunda volta

As urnas de Portugal volverán abrir este domingo para escoller o novo presidente da República nunhas das eleccións máis axustadas da historia recente do país. Uns comicios que chegan menos dun ano despois da última cita electoral, cando se elixiron os 230 membros da Asembleia da República. Con todo, o máis probábel é que o domingo aínda non se coñeza o nome do novo xefe do Estado que ocupará a cadeira do actual presidente, o conservador Marcelo Rebelo de Sousa, que abandona o cargo tras esgotar os dous mandatos —oito anos— que permite a Constitución. As papeletas destas eleccións terán máis nomes do habitual, con até 11 candidatos optando á Presidencia —e tan só unha muller—, a cifra máis alta desde a redemocratización do país. E iso a pesar de que, en realidade, as papeletas incluirán 14 nomes impresos, segundo adiantou a Comissão Nacional de Eleições (CNE), malia que tres dos candidatos orixinais —Joana Amaral Dias, José Cardoso e Ricardo Sousa— foron excluídos por irregularidades na documentación, mais non deu tempo a reimprimir as papeletas sen os seus nomes. Así, con 11 candidaturas en liza, o panorama é especialmente incerto. Once candidatos compiten cunha diferenza mínima entre os favoritos A media das últimas sondaxes, publicada polo medio portugués Observatorio, apuntan a unha diferenza inferior a oito décimas entre os cinco aspirantes mellor situados e de apenas 1,64 puntos entre os dous primeiros: André Ventura (22,49 %), líder da extrema dereita de Chega!, e António José Seguro (20,85 %), exsecretario xeral socialista que regresa á primeira liña política co apoio oficial do seu partido. Á cabeza das enquisas sitúase Ventura, que nas últimas lexislativas levou a súa formación a converterse na segunda forza política do país. Esta sexta feira volveu remarcar a súa boa posición nas enquisas e chamou a acudir ás urnas a quen teña vontade “dun cambio”. Pola súa parte, Seguro comezou a xornada no mercado municipal de Vila do Conde para conversar cos traballadores e traballadoras. “A miña sorte será a súa”, aseguraba, mentres pedía “marcar coa cruz o cadrado” ao carón da súa fotografía. O ex-líder da Iniciativa Liberal (IL), João Cotrim de Figueiredo (18.38%), o almirante retirado Henrique Gouveia e Melo (15.07%) —que se presenta como independente despois de pasar á reserva militar pouco antes de anunciar a súa candidatura, consciente de que os militares en servizo activo non poden concorrer ás eleccións— e o ex-presidente do PSD, comentarista político e representante da dereita tradicional, Luís Marques Mendes (14.87%), seguen de perto Ventura e Seguro nas enquisas. A intención de voto descende de forma notábel a partir de aí, coa eurodeputada e excoordinadora do Bloco de Esquerda Catarina Martins (2,47%), o xurista e historiador parlamentario António Filipe (1,55%), ex-vicepresidente da Asemblea da República e apoiado pola Coalición Democrática Unitaria (CDU), coalición do Partido Comunista Portugués e os Verdes, e o deputado e doutor en Filosofía Política Jorge Pinto (1,37 %), que concorre como independente. No final das enquisas aparecen André Pestana, Humberto Correia e Manuel João Vieira, que suman conxuntamente o 2,95 % restante da intención de voto. Malia que existen diferenzas entre as distintas sondaxes e que figuras como Mendes comezaron á alza para logo retroceder —mentres Seguro foi gañando apoios—, se en algo concordan todas as enquisas é en que o domingo non haberá un novo presidente da República en Portugal, un cargo para o que, segundo o sistema electoral, é preciso alcanzar como mínimo o 50% dos votos. Ventura lidera a media das sondaxes co 22,49% Así o sostén tamén, en declaracións a Nós Diario, o xornalista portugués José Goulão: “Hai unha cousa que é correcta: vai haber segunda volta, e aí veremos como se equilibran as votacións, porque ou hai unha gran mobilización ou Ventura pode gañar”, afirma o analista. Deste modo, o máis probábel é que a cidadanía portuguesa volva ás urnas o 8 de febreiro. Desde a Revolución dos Cravos, esta sería tan só a segunda vez que unhas eleccións presidenciais chegan a unha segunda volta, sendo a última ocasión en 1986. Unha situación que, segundo Goulão, pode explicarse porque estas son “claramente” unhas eleccións “disputadas entre os adeptos do mercado e non orientadas polos intereses das persoas”. E, por tanto, ao seu xuízo, “hai unha escolla, mais é unha escolla limitada”, unha condición que podería restrinxir a mobilización electoral. O analista considera tamén que “calquera candidato que se confronte con Ventura nunha segunda volta non resulta mobilizador para unha grande parte do electorado, especialmente para todo o que está á esquerda do Partido Socialista”. Aínda así, matiza que “pode haber algunha noción de perigo que mobilice á cidadanía, aínda que non sei se iso será suficiente para concentrar votos”. Unha campaña marcada por Trump, vivenda e inmigración Na axenda temática durante a campaña, o xornalista portugués José Goulão ve un debate “extremadamente vago”. Neste sentido, o portugués considera que a campaña presidencial estivo lonxe de conectar coa cidadanía, argumentando “espectáculo e banalidade” nos discursos dos candidatos. Unha percepción que, ao seu xuízo, se fixo especialmente evidente nos debates televisivos. Con todo, o analista recoñece que algún temas de interese remataron por aflorar, con especial atención á cuestión da vivenda, aos programas de inmigración dos partidos e a cuestións de especial actualidade, como a intervención estadounidense a Venezuela. Porén, José Goulão subliña que, en realidade, un dos principais problemas da campaña foi a confusión xeneralizada sobre o propio cargo ao que aspiran os candidatos. “Hai unha grande confusión sobre o réxime republicano portugués e sobre a función presidencial”, explica. Así, Goulão lembra que o presidente da República ten como misión principal garantir o cumprimento da Constitución, actuar como árbitro político e, en último termo, disolver a Asemblea. “Mais a maioría dos candidatos discutiron como se estivesen a concorrer a xefes do Goberno ou do Executivo”, conclúe.