Lluís Llach, presidente da Assemblea Nacional Catalana: "O independentismo segue aí, fáltanos a forma de reanimalo"

—O pasado domingo fixo 11 anos aquel 9-N no que máis de 2 millóns de persoas votaron malia o mandato do Tribunal Constitucional e da presión do Goberno español, o que logo derivou no referendo do 1-O. Porén, lonxe daquelas históricas mobilizacións, hoxe o apoio á independencia parece estar en horas baixas. Como se chegou a este punto? Precisaría un libro para explicarcho! A desmobilización non se pode negar, e desde as entidades cívicas notámola. A xente está decepcionada, enfadada, e iso tamén o demostra o abstencionismo que se estendeu no voto independentista. Todos tivemos un erro de cálculo que foi crermos que era posíbel. A finalidade de todo o movemento [independentista] era sempre seguir os camiños democráticos, e para iso artellouse unha ruta que nos permitise, sen rachar a Constitución nin as leis parlamentarias, chegarmos á autodeterminación. Queriamos evidenciar que había unha maioría independentista no país e mostrarllo ao Estado. O que foi extraordinario é que, dalgunha maneira, o movemento comezou máis na rúa que nas institucións. Os partidos políticos decatáronse de que se non avanzaban rápido a xente os deixaría, e houbo unha conversión espectacular de xente que non predicara antes o independentismo. E coa conxunción dun poder institucional que segue o poder da rúa, a sociedade acaba abandonando o seu papel de pórse diante e colle confianza nas institucións. As persoas independentistas, soberanistas, federalistas... ven que con España non imos a ningures, e hai un entusiasmo porque por vez primeira un poder institucional e un poder popular están totalmente de acordo. Iso é moi difícil de frear; o Estado tentouno de todas as formas e non puido. Nós o que pediamos era sentar o Estado e obrigalo a negociar. Pero acontece algo fantástico, que é o 1 de outubro, cando se viu o empoderamento do pobo. Cando chegou a Policía abrimos os colexios e ensinamos as papeletas, para que o mundo vise que queriamos votar. A xente decidiu sen que ninguén lle ordenase nada; ao revés, aínda que lles dixesen o contrario [que non podían votar]. Nese momento, se o Estado quería negociar, ben, mais se non quería aquilo requiría dunha declaración de independencia, e é entón cando xorde a gran palabra: DUI. Desde ese momento a elite política queda sobrepasada pola forza das rúas. —Aquel foi quizais o punto álxido do independentismo na rúa. Si, o punto máis alto de demostración popular. A partir do 1-O a xente demostra estar disposta ás consecuencias e mantén a fe, mais a clase dirixente xa non a ten en poder facer a independencia. —Houbo unha desconexión entre a clase política e a rúa? O 10 de outubro o president Puigdemont, a quen respecto moito, cometeu un grande erro, porque o presidente do Consello Europeo, Donald Tusk, dixo que se non declaraba a independencia a UE faría de intermediaria. Iso dicía, non sei se sería certo... Puigdemont declarou unha independencia de 8 segundos e agora vemos que foi un erro. E o día 27 nós, os deputados, votamos a independencia, pero non exiximos ao Govern que a executase. Nas praxes parlamentarias hispánicas os partidos están sempre ao servizo do Goberno. Que di o presidente? Que debemos facer? E daquela non tocaba. Despois do discurso de 'A por ellos' do rei o 3 de outubro, a xente estaba preparada e organizada para tomar a Generalitat e declarar a independencia se o presidente estaba disposto a facelo. Non se soubo prever a brutalidade do Estado. As consecuencias quizais serían desastrosas, mais a independencia sería declarada e a partir de aí quedaría prendida unha luz vermella de cara ao mundo que diría, "isto haino que resolver". Mais hoxe en día, a pesar de toda a represión, das decepcións... aínda hai un 40% de xente que se declara independentista. Sabemos que temos aquí a 'clientela' independentista, pero nestes momentos non achamos a maneira de reanimala. Non hai un proxecto estratéxico consensuado entre todas as forzas independentistas e hai moitas divisións. As únicas que decidimos non pelexar máis somos as entidades sociais: a ANC, Òmnium, a AMI, a Intersindical, o Consell de la República... e todos entendemos que cadaquén ten o seu rol. A ANC sufriu unha crise e, porén, agora estanse sumando mozos. É certo que un sector da mocidade se está aproximando ao parafascismo, pero hai outro que se achega ao independentismo. E eu poño o independentismo como inimigo do fascismo. —Hai motivos para o optimismo? O motivo do optimismo é histórico: debemos marchar de España para que non nos engula. Non é unha cuestión estética nin filosófica, senón de supervivencia. É un problema do PIB, do espolio fiscal de 22.000 millóns ao ano. Iso non o aguanta ninguén. E non falemos xa de cuestións identitarias, da cultura, da lingua... Debemos desempoar unha palabra: colonialismo. Nós somos conquistados, espoliados, prohíbensenos as institucións, a lingua e a cultura son perseguidas... e agora resulta que no século XXI, coa democracia, seguimos facendo o mesmo que facía Primo de Rivera. —Cre que a Lei de amnistía e a investidura de Salvador Illa supuxeron un cambio de paradigma? Non, supuxo un desastre para Catalunya. Creo que coa amnistía se trabucaron de novo, foi un erro porque o que fixo foi branquear o Goberno... e ao final practicamente amnistiaron máis policías que cidadáns. Estamos ante un golpe de Estado xurídico planificado. Aquí a xente independentista decatouse de que reformar o Estado español é imposíbel, que é unha podremia desde os tempos de Filipe II e que cos Borbóns chegou a cotas extraordinarias. España é irreformábel porque non a queren reformar. —Junts rompeu relacións co Goberno español alegando o incumprimento do pactado. Vostede fora moi crítico con que Junts e ERC apoiasen a investidura de Pedro Sánchez. O tempo lle deu a razón? É unha vitoria moral desas que non queres ter, que non ten valor ningún. Claro que foi un erro e agora déronse de conta. Aquí o president [Puigdemont] tamén se equivocou. Entendo que seguramente quería salvar o seu partido, que se atopaba en loitas internas moi grandes... Ora ben, a súa figura persoal é difícil de recuperar como presidente no exilio, se ben segue a selo; é o noso presidente lexítimo no exilio e o será até o día que volte. Pero nestes momentos, aínda que non queira, é tamén o presidente dun partido que non é maioritario nin representa todo o independentismo dunha forma global. —Que papel debe xogar hoxe ese Govern no exilio? É que hoxe non temos un Govern no exilio. Temos un president e dous consellers no exilio, pero non un Govern. E este foi outro erro, porque a idea no seo do movemento independentista era que após o 27 de outubro [de 2017] o Govern enteiro se instalaría en Bruxelas, e aquilo tería unha repercusión extraordinaria na opinión pública mundial. Impedírono cuestións persoais, familiares... mais tamén divisións que foron xurdindo. E non pode ser que o exilio só represente un partido. Dito isto, penso que todos os independetistas, aínda que non sexamos deste partido, entendemos que son os consellers lexítimos e o president da Generalitat. —Mentres Junts rompe relacións co PSOE, en ERC semellan manter a man tendida a Sánchez. A posición de ERC non a entendo, por moitas historias que me expliquen. Que lles vaia moi ben. —De feito, vostede foi moi crítico co apoio á investidura de Illa. Non gosto da palabra 'traizón'... habería que buscar sinónimos que non soen tan mal. E malia ser unha persoa que admirei moito e coa que espero reencontrarme, a Marta Rovira non a entenderei nunca. É unha das persoas que máis fixo polo independentismo, e lembro con ilusión o seu retorno [en 2024]... e aos poucos días deu o poder a un españolista [Salvador Illa]. E nótase moito que están no Govern, porque a 'desnacionalización' é sempre un obxectivo, e fano. Para min, é nefasto; tanto, que a xente de Ciutadans, que para min sempre foi un parafascismo irredento, os vota. —Vostede é moi crítico coa situación política actual e, de feito, accedeu á presidencia da ANC pola súa oposición a que entrase en política por medio dunha lista cívica. Diría que perdeu a fe na política? Non, eu perdín a fe na política tal e como a entenden, en Catalunya e no Estado, no escenario actual. Mais a política encántame. A política participativa é a única esperanza que temos de que o mundo non vaia cara atrás. Non creo no sistema político que se montou no Estado español porque está infectado de franquismo. Está así estruturado, e mentres as forzas democráticas non poidan, ou non queiran, romper con iso, España é imposíbel. —Ve necesaria, e tamén lle pregunto se posíbel, unha nova lista unitaria do independentismo como no pasado foi Junts pel Sí? Créoo posíbel porque non hai máis remedio. Creo tamén que isto vai mudar moito, e en pouco tempo. E que a suba de PP e Vox tensionará moito o Estado; non a nós, mais o Estado. —Entendo que, desta volta, esa lista incluiría tamén a CUP. Claro, non excluiría ninguén. Mais si poría un límite: o respecto dos dereitos humanos. —Fala de Aliança Catalana. Si, mais Aliança Catalana ou quen sexa. A loita das nacións oprimidas sempre entendeu que a súa liberdade debe servir para achegar ferramentas de realización colectiva. Houbo moitas axudas económicas e mediáticas para crear este grupo. Mais os cataláns cun pouco de sentido saben que o fascismo é o inimigo natural de Catalunya. O seu exemplo é Israel, admiran a Netanyahu, celebran as vitorias dos fascistas alemáns, dos fascistas italianos... Alén dos valores que defendan, creo que son reaccionarios en si mesmos. —Ao final, o auxe da ultradereita é un fenómeno mundial... Cómpre analizarmos as cousas de forma calmada, porque o problema é como chegamos até aquí. E, para min, o porqué vai alén de cuestións meramente políticas, de evolución... Por que chega o fascismo a Italia? Porque Berlusconi empezou 30 anos atrás. E que implicou a privatización dos medios de comunicación e o seu control por parte das oligarquías? Pois hoxe non temos dereito á información, temos un dereito á desinformación. Se queres que che voten os parvos, fai información para parvos. Aquela 'estaca' que tornou en símbolo revolucionario e a pegada na Galiza Durante máis de catro décadas, até un histórico concerto no seu querido Verges en 2007, Lluís Llach levou polos escenarios de toda Catalunya unha música que comezou marcada polo movemento da Nova Cançó e da revolucionaria agrupación Els Setze Jutges. Un dos seus temas máis recoñecidos, L'estaca, acabou por se converter, fose ou non esa a súa intención, nun dos maiores símbolos da loita contra o fascismo naquela altura. En 2017 mesmo tivo unha adaptación ao galego por parte dun grupo de artistas do noso país, do que Llach garda moi bos recordos: "Lembro teatros cheos, moita complicidade... e logo as ceas con boa xente como Beiras, as conspiracións... [ri]". Aquel simbolismo que caracterizaba a Nova Cançó, "sen querelo", extrapólao a casos como o de Voces Ceibes na Galiza. "Converteuse en punto de referencia dunha lingua, duns dereitos, duns costumes... que se reclamaban", salienta o presidente da ANC, quen deixa unha última reflexión na que incide especialmente: "España é o proxecto colonial da Coroa castelá sobre todas as coroas periféricas".