Desastre en Portugal: responsabilidades da esquerda

Cando observabamos a realidade política portuguesa até hai pouco tempo, a impresión que se obtiña era de moderación. Poucos debates crispados entre o Goberno e a oposición, que se asemellaban bastante, e un consenso amplo nos grandes temas. Esta xa non é a imaxe que transmite a república veciña, onde a apelación ao Portugal enfadado do líder ultradireitista A. Ventura acadou un éxito inesperado nas eleccións que se acaban de celebrar. Como en Alemaña, Francia ou os Países Baixos o voto de protesta vai maioritariamente para forzas políticas posfascistas. A diferencia da maioría destas nacións, en Portugal a esquerda non recolle nada deste noxo, como si o fan Die Linke ou a Franza Insumisa, por citar dous exemplos. Nas razóns fondas desta mudanza destacan sobre todo os problemas internos. Dunha banda, o que se cualifica como unha economía bastante exemplar, con crecemento continuo despois da grande recesión do 2009-2010, encobre graves problemas de acceso á vivenda. O salario mínimo, aínda que medrou nos anos de goberno da 'xerigonza', é insuficiente para vivir con algunha dignidade nas principais cidades. Isto ademais agravouse pola xeneralización dos pisos turísticos e os investimentos inmobiliarios de estranxeiros ricos animados polas políticas de concesión de visados. Ademais, a importante chegada de inmigrantes (moitos brasileiros e venezolanos), como se ten estudado incrementa o apoio á extrema dereita. En terceiro lugar, o voto a Chega tamén se debe interpretar como unha manifestación de descontento, de protesto, de poboacións que se senten abandonadas polas políticas oficiais e que non viron en ningunha esquerda posicións onde expresar a súa queixa. Por último, nun país tan identitariamente nacionalista e co legado colonial idealizado, tamén resulta lóxico que as forzas reaccionarias o teñan máis doado. Rivalidade Nesta crise política tamén xogan os factores externos. Con Trump e Bolsonaro na lusofonía, unha dereita descarada, radical e agresiva non ten problemas para exaltar algúns dos baixos instintos das poboacións: a competitividade sen escrúpulos, o rexeitamento aos outros personificados polos inmigrantes pobres, un acentuado nacionalismo ao redor do Estado-nación e unha retórica contra a vella clase política. A extrema dereita americana leva marcando o camiño estes últimos anos, a xeografía do voto ao brexit permitiu cartografar aqueles espazos que se sentían abandonados, como moitos barrios das grandes cidades, o Algarve e o Alentejo en Portugal. Probablemente moitos votantes de Chega non concordan con boa parte dos principios deste partido, pero expresan un malestar que o resto do arco político foi incapaz de responder. A esquerda que non se preocupa polas necesidades concretas das persoas e non se dirixe a unha sociedade desafecta, remata facendo o ridículo electoral Neste senso, o panorama da esquerda portuguesa é desolador. Despois de decenios sen comprometerse a gobernar, só procurando condicionar ao PS con acordos externos, o seu papel centrouse en sobrevivir nestas eleccións. Tratar de manter algún deputado mirando de esguello ao competidor máis próximo, como o PCP ao Bloco, e viceversa. Foi sempre máis importante a rivalidade mutua que solucionar os problemas máis perentorios dos cidadáns, como uns salarios baixos, o acceso á vivenda ou a evidente fraxilidade dos servizos públicos. Se Marx afirmou que o oficio do pensador non consistía en interpretar a realidade senón en transformala, a esquerda do pais veciño semella constituír un exemplo de militante praxe antimarxista. Así foron os resultados, entre un pouco máis do 4% de Livre e menos do 1% o PAN; a esquerda que non se preocupa polas necesidades concretas das persoas e non se dirixe a unha sociedade desafecta, remata facendo o ridículo electoral. Agardemos que despois do moi negativo período que se abre en Portugal, algúns dos dirixentes do Bloco, Livre, o PCP ou o PAN máis lúcidos chamen a unha reconexión coa realidade. No discurso da esquerda cómpre unha renovación radical, porque coa actual distribución de forzas na Asamblea da República o normal é que as cousas empeoren para os traballadores. O turismo vai seguir presentándose como un salvavidas macroeconómico, que sen dúbida afondará uns problemas crónicos de carestía da vivenda. Nun cadro de contención dos impostos, non se albisca unha necesaria mellora dun sistema de saúde publica deficiente. Tampouco se agarda que as subas do salario mínimo recuperen os tempos da 'xerigonza'. É posible que o Portugal enfadado continúe e a esquerda, non só un descafeinado Partido Socialista, debe responder ás demandas da xente, con unidade, sen dúbida comezando por unha forte mobilización sindical.