Hugo Guezeta: "Non podemos ter medo a espirnos se queremos derribar tabús"

—O noso tempo é un berro de rexurdir e de que Hugo Guezeta volve con todo. Non abandona o rap reivindicativo pero si que afonda outros estilos musicais. A que se debe esta mudanza de estilo?
Baséase en que é o primeiro disco que fago eu só e nun formato longo. Foi un proceso que me levou moito tempo e tratouse dun período calmado e reflexionado. Quería dar esa marxe de ano e medio de creación e gravación para que houbera todo tipo de temáticas e sonoridades. É dicir, ter eu as suficientes vivencias para que houbera temas alegres, tristes, reflexionados ou combativos. Tamén buscaba unha forte variedade de temáticas e ritmos presentes no disco. Esa era a idea cando empecei o proceso e cando o rematei creo que conseguín o meu obxectivo.

—Buscaba afondar en novas perspectivas musicais ou simplemente deixouse levar?
Deixarme levar, ter vivencias suficientes e tamén investigar en novas cousiñas. Ao final é o primeiro disco da miña carreira en solitario serio e persoal e no que eu me din tempo suficiente para poder experimentar con todo. Non é o mesmo ter un proxecto con máis persoas ou eu en solitario, xa que tiña feito sinxelos máis curtos e quería facer outras sonoridades. O noso tempo foi pararme e vivir un disco para poder crear un disco.

—Quería dar unha imaxe dun novo Hugo aproveitando tamén a saída do disco?
Cando empecei con este disco tampouco tiña a idea de crealo para dar unha nova imaxe ou un novo perfil de artista. Eu son o mesmo que era pero si que é certo que son máis maduro agora e párome máis cos proxectos. Non buscaba crear un novo personaxe, simplemente é un disco máis persoal.

Ao final, xa no propio feito de pórme a compoñer temas non era o mesmo cando escribía as letras para SonDaRúa que cando me puña coas miñas cancións en solitario. Son letras que sempre van ser máis intimistas porque só son miñas.

Penso que é algo inevitábel que se vexa algo de cambio. É un disco só meu, aínda que conte con diversas colaboracións nos temas, tanto nas letras como na produción. O noso tempo é obviamente máis persoal
e vai afondar en máis asuntos que anteriormente.

—Até hai un ano, a música era cousa de dous para vostede. Como está a ser volver á música mais agora en solitario e aturando todo un só?
O principio do proceso dá un pouco de vertixe, sobre todo o tema das letras e compor os temas. Tiven un pouco de bloqueo mental cando empecei con esa parte. Así e todo, agora nos directos vou estar acompañado por Peter Petrowski, Iván, o DJ de SondaRúa, e Aarón Ferreiro coa guitarra. Isto fai que non caia todo o peso sobre min, aínda que o das letras e o da maior parte das voces si.

Así e todo, xa teño o disco moi ensaiado, madurado e interiorizado. Moitas das cancións xa teñen máis dun ano desde que empecei a crealas. O directo en si non me dá vertixe porque vai ser algo máis colectivo. Si que tiven máis presión no momento de crear e de poder ter a pausa e a calma mental suficiente para que as letras chegasen á calidade que eu buscaba para poder crear un disco completo con 14 temas.

—Algúns dos fans valoraban que SonDaRúa separábase por problemas entre vostede, Alex e Iván. Agora, vemos colaboracións en O Noso Tempo. Como está sendo todo entre vostedes e ver que eles seguen aí aínda que SonDaRúa non?
Para os tres era moi importante seguir aí para os outros dous. Ao final SonDaRúa rematou por unha falta de motivación por ambas as partes ocasionada por diferentes factores, como a Covid-19 ou a procura de traballo que nos levaba por camiños distintos. Isto, sumado a diferentes factores, fixo que nos fósemos distanciando un pouquiño.

Comezamos a notar ansiedade e bloqueo no proceso de crear nova música así que, como a nosa relación persoal estaba ben, decidimos mantela e finalizar o proxecto antes de seguir por seguir. Tamén fixemos no seu momento un final moi bonito para SonDaRúa cunha xira final.

Desde que empecei a formular a idea dun disco con Petrowski tiña claro que quería que tanto Álex como Iván participaran nunha canción comigo. Foi moi especial manter a chama de SonDaRúa viva e aínda que teñamos agora cada un os nosos proxectos en solitario sigamos a xuntarnos para crear cousas así.

O tema "Dispara" foi como volver facer música con eles. Tiñamos ganas de xuntarnos de novo. Cremos que será algo que se manteña no tempo porque temos unha moi boa amizade e gústanos moito crear coa compañía dos outros. Tamén nos sirve para sacar a machada e soltar a bile que temos dentro, volvendo á carraxe e combatividade propia de SonDaRúa.

—En varias das cancións de O Noso Tempo alude á saúde mental e, en certo modo, que con este proxecto está a rexurdir. Como foi falar abertamente deste tema cando nunca o tratara tan explicitamente nas súas cancións?
Obviamente xa falara destes asuntos pero con algunha frase nalgunha canción. En O noso tempo hai temas como "Esperta" e "Sono" que teñen unha carga moi forte da problemática que hai arredor da súa mental. Sobre todo as xeracións máis novas sufrimos moito dela.
O disco e estes temas en concreto servíronme de canalización desa frustración, medos, procesos depresivos e bloqueos creativos que, aínda que tamén son tratados por profesionais, como mellor curas é botándoos fóra e co apoio das persoas que están no teu círculo.

É complexo exteriorizar todo iso, aínda máis para as persoas que tes perto e que vén de forma íntegra todo o que pasaches. Tamén está guai para seguir rachando tabús e mitos. É algo do que hai que falar, está enriba da mesa e non hai que agochalo. Tamén nos axuda a reivindicar eses momentos de bloqueos que todos vivimos. Que mellor maneira de curar que a través da música?

—Poden chegar este tipo de expresións culturais a concienciar ou axudar a que a xente non se sinta tan soa no proceso?
Fíxeno máis cunha intención curadora propia, pero creo que está ben en calquera expresión cultural, como a literatura, a música ou a poesía. Son disciplinas que amosan moito a sensibilidade humana e o noso fondo persoal. Non podemos ter medo a espirnos se queremos derribar tabús.

—Tiña medo de sentirse xulgado por afondar en cuestións como é a saúde mental?
Mais ben tiña medo da síndrome do impostor, de que os meus temas non fosen o suficientemente bos ou que non chegasen ao punto que eu quería chegar. Tamén cuestións de vivir da música ou que os meus oíntes non chegaran a entender certas cousas desta carreira en solitario. De amosar o que me pasaba non tanto.

O bloqueo creativo foi o que me pegou máis forte, sensacións que nos pasan a moitos artistas musicais. Pásame con moitos dos temas do disco, escoiteinos moitas veces, dinlle moitas voltas e non me gustaban. Paseillos a moitas persoas e non quería sacalos nin seguir adiante. Por iso tamén o proceso foi longo. As gravacións con Petrowski axudáronme moito a ver que isto si que valía a pena. Agora, moitos deses temas que non quería sacar son dos meus favoritos de todo o disco.

—Que tan chave foi ter un apoio dos seus achegados no proceso?
Eu entendo a música sempre desde un punto de vista colectivo. Compartir cos teus achegados é básico. As primeiras gravacións foron "Espertar" e "O noso tempo" e servíronme para motivarme e seguir con todo isto. Moitos dos meus colegas animáronme a seguir adiante porque escoitaron eses temas, víronlle calidade e sabían que o disco tiña que saír cos seus 14 temas ao completo.

—Nalgunhas das cancións hai certas alusións a todo o que pasou hai un ano. Pode ser que daquela non fora a "derradeira lección do mestre"?
Si que foi a derradeira lección, pero eu creo que ao final isto é rap e implica certo punto de competición, iso si, sempre desde un punto de vista san e non agresivo. Só agresivo musicalmente, nunca doutra forma.

Hai certas frases e mensaxes que quería deixar plasmadas pero non teñen máis transcendencia que esa. A machada de guerra está máis que enterrada e só irán de cando en vez algunhas frases do estilo para darlle alegría ao corpo.

—Está Hugo Guezeta á espera dunha resposta musical?
Non creo, pode ser e nunca digas nunca nesta vida. Mais penso que a machada que saquei hai un ano está máis que gardada e agochada. Desta vez non ten o fío tan afiado. Son rapeiro, outra cousa non podo facer.

—Hai uns anos cantaba "falar en galego non mola, non vale pra intervir nas cortes españolas", feito que agora si. Nota que hai un cambio de perspectiva cara a lingua en diferentes ámbitos?
Si, eu penso que si. Ademais é curioso que un dos mellores momentos e con maior variedade de estilo, mellor nivel de alcance, impacto e números que ten a música galega coincida cunha das situacións máis complexas para a lingua en termos socioculturais.

Si é certo que hoxe en día por fin se están rachando barreiras e prexuízos cara ao galego. Xa non hai esa idea de que facer música en galego fecha portas ou que non che permite chegar a certos sitios. Xa non hai tanto autoodio e empézase a entender que o galego non fecha portas, senón todo
o contrario.

Pero si, é curioso que a mellor situación vital da música en galego coincida cunha tan mala para a lingua, sobre todo entre as novas xeracións. Obviamente, hai motivos políticos detrás e até que haxa un cambio por parte das institucións vai ser moi complexo que se produza unha mellora en termos de situación lingüística.

—As súas letras fan moitas veces alusión á situación do galego. Como se relaciona isto cos últimos datos de falantes achegados polo Instituto Galego de Estatística?
Ao final eu penso que ás veces tamén inflúe o feito de que vivimos nunha burbulla todas e todos os que facemos música en galego. Estamos nunha boa situación, non só a nivel musical senón en calquera ámbito cultural, como pode ser a literatura ou o cinema. O problema está cando baixamos á realidade, miramos os datos do IGE ou traballamos en obradoiros coas crianzas e vemos que a situación é diferente e máis complexa do que pensamos.

Hai moitos factores, pero que a educación vaia en contra do uso da lingua galega é un dos principais. Cada vez hai menos espazos para o galego en moitos ámbitos, como pode ser que só contemos cun xornal en papel integramente en galego. Se nas escolas e demais centros educativos só se ensina en castelán ou se a maior parte do entretemento da mocidade é tamén en castelán, de pouco sirve o labor que estamos a facer os que cantamos en galego. Cada un de nós somos un gran e, en conxunto, somos unha formiga contra un elefante. Unha loita entre David e Goliath.

Ao final, a nivel lingüístico e político estamos en mans de quen estamos. Se non mudan as políticas e se seguen con aquelas que menosprezan a nosa lingua e a nosa cultura, é unha loita perdida e na que pouco importan as nosas accións a prol da cultura.

—Entón, máis reivindicación cultural e activista ou fai falta un cambio?
Obviamente. Aínda que a nosa reivindicación cultural sexa colectiva e estea a música galega máis forte que nunca, sobre todo en diversidade de estilos, nós non educamos as crianzas nas escolas nin nos diriximos a elas de forma directa. Desde a transición, a política cultural que se vive neste país é a que é, cos seus consecuentes resultados. Non hai máis que ver, tras a manifestación a prol da lingua, as declaracións dos responsábeis das políticas lingüísticas. Algúns até falan con falacias de imposición, cando unha lingua propia do país non se pode impor. Ponse por enriba só aquela cousa que é foránea ou externa. É moi complexo e a cultura en galego non abonda soa para loitar.

—Desde a vista privilexiada dun escenario vese cada vez máis mocidade gozando da música en galego?
Si que o hai e está moi guai. É moi importante para as crianzas e para a mocidade ver que teñen referentes. Non só en termos de querer dedicarse á música, senón tamén ver que un artista emprega a nosa lingua propia crea moita conciencia nas xeracións máis novas e ensina referentes diversos. Hai xente de todas as idades si, pero cada vez hai persoas máis mozas nos concertos e festivais. Téñennos como referentes e comparten unha visión do mundo connosco.

—Moitos artistas non se atreven a amosar os seus ideais. Como é compaxinar a militancia política cunha carreira musical?
A abertura musical da lingua tamén permite que cada vez menos persoas teñan medo de expresarse en galego. O espectro ideolóxico de cantantes en galego é cada vez máis amplo. Eu si que son un cantante moi entrelazado coa militancia desde que empecei, pero iso xa non é tan predominante na escena musical como era antes. Hai que ter en conta que o rap tamén é un estilo moi reivindicativo, vai intrínseco no xénero.

Agora mudou e hai xente que aínda que milite non o expresa tan abertamente coma antes ou que directamente non milita. Non é bo nin malo, senón que se amplificou o panorama e agora hai máis valor de empregar o galego na música sen buscar representar unha ideoloxía.

É tamén un proceso de normalización da lingua xa que chega a máis espectros, ideoloxías e públicos que ao mellor un cantante máis militante non chegaría. Quitouse ademais esa idea de que a música en galego ten que ser só combativa.

—Cada vez estanse a explorar máis estilos?
Si, hai de todo xa. Agora xa non estamos só os reivindicativos. Hai outros grupos, como Tanxugueiras e Fillas de Cassandra, que unen a loita feminista da lingua con outros xéneros. Tamén está o caso de C Mirazo ou Kid Mount, que xa teñen un estilo máis trapeiro e de festa. É moi bonito ver esta mestura. O galego só abre portas e non fecha ningunha como moitos din. Amosa tamén que é posíbel ver a nosa lingua en todos os estilos e temáticas.

—Como se sinte ver que cada vez hai máis perspectivas musicais en galego e artistas que as fan?
É unha satisfacción ver que a escena medra. Non levo vinte anos nin moitos menos metido neste mundo pero si que o suficiente para ver un cambio. Nótase que xa non hai só moitas persoas facendo cousas, senón que hai unha maior profesionalidade.

Aínda que comecen desde abaixo, os proxectos son máis serios, organizados e profesionais. Ademais, agora coas redes sociais e plataformas de escoita é máis doado chegar ao público. Cada vez hai menos barreiras coas que loitar e os medios de comunicación, salas e creadores de contido que se implican en facernos visíbeis fan moito polo sector.