Xosé Manuel Beiras, escribidor

Eu coñecín a Xosé Manuel Beiras hai máis de medio século. Foi en Compostela cando impartiu unha palestra sobre economía no colexio onde eu estaba estudando educación secundaria. Chamou a atención que se dirixira a nós en galego, pois non adoitaban os conferenciantes falar outra lingua que non fose o castelán, versión imperial. Anos despois atoparíao nun cinema, tamén en Compostela. Eu acudira cun par de colegas mozos e el estaba cos seus fillos. Chamounos a atención que se dirixira a eles en galego, pois no noso contorno ninguén o facía. Pasaron os anos e esa sensación de coherencia no cultivo da lingua foi prendendo en min como unha referencia a seguir. Co tempo, xa na universidade, fun lendo algún dos seus ensaios primeiros e algunha tradución do francés, Calígula, de Camus, se non estou errado, que me convenceron de que aquel señor de cabelo alborotado e verbo engaiolante abría, para todos nós, avenidas de pensamento. Facíate pensar e repensar a túa percepción propia da realidade, que non é outra que o caos. Beiras era un intelectual no senso estrito, o de persoa que traballa coa mente. Non o que só produce consignas para imprimir nas camisolas, que para iso ben vale un experto en vender un produto, senón o que analiza e descasca as capas da realidade na que vivimos, para ser quen de estabelecer un diagnóstico da situación política e social e planear a terapia posíbel (non a imposíbel, para iso están os utópicos, soñadores de mundos alternativos). Letra E A acción política pasou a ser a parte máis visíbel de Beiras, mais nin así os que o seguimos deixamos de ler os seus ensaios esclarecedores. Pasaron os anos, de sombras e luces, e Xosé Manuel, seguiu e segue felizmente estando entre nós, como exemplo de coherencia e honestidade, de ética e de activismo desobediente. Hai uns días, o 14 de xuño de 2025, a Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG), decidiu dedicarlle un dos seus máis prestixiosos galardóns, a Letra E, de escritor na súa terra a Xosé Manuel Beiras. Todos coñecerán a faceta de Beiras político, mais hoxe non me poño a escribir para lles falar do político senón do escritor. Escritor, si, con letra de caixa alta, pois ao longo da súa vida, Xosé Manuel foi presentando variadas contribucións á literatura galega contemporánea, quer no eido do ensaio, quer no da tradución, quer aínda no da oratoria. Unha achega que permite completar o seu legado como unha figura relevante dun proxecto cultural e político, plural e diverso, sempre en marcha, sempre –mágoa– dando un paso adiante e dous atrás, que é Galiza. Beiras segue felizmente estando entre nós, como exemplo de coherencia e honestidade, de ética e de activismo desobediente A homenaxe dividiuse en tres seccións: a erección dun monólito conmemorativo no parque de Galeras de Santiago de Compostela, a entrega dunha peza escultórica realizada polo artista galego Silverio Rivas nun acto no Centro Galego de Arte Contemporánea e un xantar de confraternidade nun restaurante popular. Na resposta ao discurso de honra e loor pronunciado por Miguel Anxo Fernán-Vello, Beiras mandou a mensaxe seguinte: "O país está moi vivo por abaixo, a cidadanía desalienada combate en todas as frontes, e o día chegará en que unha grande revolución cívica expulsaraos do poder, a vida nacerá de novo e os nosos netos levarán a cabo aquilo que soñamos". Alento cara ao activismo Dos netos é do que eu quixera falar, non nun senso estrito, é dicir, dos seus propios, pois non se me pasa polo maxín inmiscirme na educación sentimental da súa familia. Non. Falaba dos netos en senso amplo, o dos rapaces e rapazas, mozos e mozas, que hoxe están no ensino medio, que comezan a camiñar na vida, para que poidan escoitar, como eu escoitei a inicios dos anos 70, unha palabra experimentada que lles abra avenidas de pensamento, de reflexión, de análise. Unha palabra que os libere da escravitude da inacción, do sometemento ao rabaño, da copia groseira de modos e maneiras inducidas por quen manexa os algoritmos para igualarnos polo baixo, polo ruín, polo ordinario... Unha palabra, na fin, que os convide, a eles e a nós, á análise desapaixonada, á disidencia razoada, ao activismo ético. "Á xente nova hai que lles dar elementos para que pensen por si propios". Algúns de nós, avós galegos, precisabamos dunha guía coa que fornecer os nosos netos (en xenérico), das armas necesarias para liberar o país levando adiante aquilo que soñamos. Esperamos, pois, Xosé Manuel, seguindo o espírito da 'Institución Libre de Enseñanza', esa carta aberta aos netos, dándolles ferramentas para pensar. Por e para eles, por descontado, mais tamén para todos nós.