Xan Leira recupera nun documental a memoria do Consello de Galiza

Tras máis de 30 anos de traxectoria no mundo do audiovisual e con ducias de documentais realizados, Xan Leira conseguiu reunir un importante fondo documental que lle serve para recuperar, pouco a pouco, a memoria histórica da Galiza. A posibilidade de contar con miles de horas gravadas coas súas cámaras ábrelle as portas do pasado vivido en primeira persoa para que non se esqueza. É o caso do traballo Consello de Galiza, o goberno galego no exilio (Memoria Documental de Galicia, 2025), que se estreou estaterza feira no Museo de Pontevedra. O documental conta con testemuñas de históricas e históricos galeguistas e outras fontes que viviron a traxectoria da Republica española, como Lois Tobío, Mariví Villaverde, Rosa Puente, Xaime Isla Couto, Francisco Fernández del Riego, Santiago Carrillo, Elixio Rodríguez ou Manuel Martínez Lamela. Oitenta anos do Consello da Galiza Ademais, o audiovisual mostra a participación de diversas personalidades da vida política e cultural galega e estatal que participaron no acto realizado no Parlamento galego con motivo do 80 aniversario da constitución do Consello de Galiza. Neste apartado aparecen no filme o presidente da Fundación Castelao, Miguel Anxo Seixas Seoane; o secretario xeral do Partido Galeguista, Francisco López Chesqui; o xornalista e dirixente do PNV Iñaki Anasagasti; o avogado Xoán Antón Pérez Lema; o historiador Alfredo Erias; o presidente do Parlamento, Miguel Ángel Santalices, e mais o do Partido Galeguista, Xesús Manuel Suárez. O Consello e Castelao "Era importante traer aos nosos días a creación do Consello de Galiza, un feito político fundamental", explica a Nós Diario Xan Leira. O director entende que en 1944, cando se creou, os contextos internacionais "eran favorecedores para as forzas aliadas na contenda coa II República, abrindo as especulacións dun posíbel derrocamento da ditadura no Estado español coa derrota do eixo fascista de Italia e Alemaña". Para Leira, a constitución do Consello "consagraba as eleccións da autonomía do 28 de xuño de 1936, aínda que foi postergada a súa legalización polos atrancos que lle puxo polo boicot parcial das forzas republicanas estatais". Na creación da institución galega, o cineasta salienta o apoio "fundamental" do PNV e do lehendakari Jose Antonio Agirre, "próximo a Castelao", así como a incorporación do histórico dirixente nacionalista ao Goberno estatal de José Giral no exilio. Porén, recoñece que o elemento máis salientábel que o animou a adentrarse na historia do Consello de Galiza foi o papel que xogou o propio Castelao: "A súa historia é dunha riqueza verdadeiramente fundamental para o noso país moderno e futuro", asegura. Os obxectivos A idea deste documental víñalle de lonxe e só "agardaba" polo 80 aniversario do Consello de Galiza para ver a luz. Para a súa realización, ademais, contou coa colaboración como investigadora da socióloga Diana Reiter. Entre os seus obxectivos, o principal foi afondar na historia e no legado do exilio galego presentando o contexto político, social e cultural no que xurdiu esta institución. Ademais, procurou analizar o legado político e a influencia que tivo o Consello na historia política e cultural da Galiza, tanto durante esa etapa do franquismo como na posterior transición á democracia. Xan Leira mostra en Cangas as distintas capas da memoria da represión Por último, quere salientar a vixencia do ideario e dos principios defendidos polo Consello e a súa relevancia na sociedade galega actual, así como fomentar a reflexión e o debate sobre o papel do exilio galego na historia da Galiza. "Construín o documental sempre preocupado en como converter este tipo de historias perdidas na memoria en algo que conmova e que chegue á xente", sinala. "En principio, aquela que a descoñece, mais sería interesante chegar á xente máis nova, algo difícil", agrega. Malia todo, Leira é positivo na súa mensaxe. "Nos últimos tempos, con dificultades, déronse pasos para volver pór Castelao no día a día da política galega, e aínda seguen pendentes moitas das arelas do propio Consello", considera o director. Neste sentido, aconsella "ler a súa acta de constitución, na que vemos a fortaleza que tiña este manifesto polo seu carácter visionario e que as tarefas políticas tiñan que estar postas ao servizo do desenvolvemento do autogoberno galego". Futuras proxeccións Alén da estrea desta terza, o documental ten prevista unha serie de presentacións por toda Galiza, algunhas aínda por confirmar, e tamén en América. Esta mesma semana, pasadomañá, a cita co filme será no Auditorio Municipal de Mondariz (O Condado) ás 20 horas. Tamén poderá verse en Ribadeo (A Mariña), Cangas (O Morrazo) e Lugo. "Quero levalo ao seo da sociedade galega, a destinataria deste traballo", confirma Leira. Tamén está xestionando que se vexa en Bos Aires (Arxentina) e Montevideo (Uruguai), "os dous lugares naturais non só da creación do Consello, senón tamén como piares do exilio galego na loita contra o propio franquismo". O director lamenta que a TVG non emita estas obras Xan Leira é moi crítico coa situación actual do audiovisual galego no relativo á súa visibilización. "Carece dunha fiestra de proxección, internacionalización e xerarquización para dar a coñecer o noso traballo", asegura. Para este cineasta, o organismo que debería levar a cabo esta función é a TVG. "É algo que evidentemente non cumpre. Eu non sei se estou vedado na televisión pública mais o que si sei é que non logro colocar ningún dos meus documentais nela", afirma. Aínda que o seu é un traballo "pouco habitual" dentro do mundo audiovisual, entende que "hai maneiras de que se difunda, hai canles abondo como para que se permita a divulgación de traballos con máis intensidade e sentido histórico". Educar cos documentais Calquera que coñeza a extensa obra de Xan Leira cadrará na importancia que dá ao carácter pedagóxico dos temas que trata. "Precisamos unha televisión máis educativa e informativa, e non só é un debate que se dá na TVG, tamén na maior arte das canles privadas ás que accede a poboación galega", aclara sobre este asunto. "Creo que é unha disposición política converter o espectador nun idiota que consome", conclúe.