O teatro galego loita pola estabilidade

Espazos con carencia de medios técnicos e faltos de persoal especializado; espectáculos que apenas se representan unha ou dúas veces; mestura indiscriminada nas temporadas teatrais de compañías amadoras e profesionais; ausencia de estratexias de programación que abaraten a contratación e optimicen os recursos; falta de coordinación entre as Administracións... A diagnose realizada sobre o estado actual da escena galega, durante as Xornadas que organizou a pasada fin de semana, no Pazo de Mariñán, co apoio da Área de Cultura da Deputación da Coruña, a Academia Galega de Teatro, presenta un panorama desolador, no que se mesturan carencias estruturais, deficiencias orzamentarias e falta de planificación. A produtora Eva Alonso presentou unha análise da Rede Galega de Teatros e Auditorios entre 2018 e 0 2021, na que se detecta estancamento na dotación e no financiamento e na que se constata que os cachés máis altos van a parar ás compañías de fóra da Galiza. Falta de estabilidade "Os datos son contundentes: non se pode falar de estabilidade nas políticas teatrais", declara a este medio Eduardo Alonso, vicepresidente da Academia Galega de Teatro. "É moi significativo que dúas terceiras partes dos concellos galegos non teñan programadores nin unha programación estábel. Sería preciso estabelecer un plan de organización no sistema teatral no que estean presentes todos os axentes profesionais para programar conxuntamente o teatro que vén, reconfigurar relación dos espazos cos seus públicos e mesmo implementar algún mecanismo que permita intervir no deseños da políticas teatrais ás persoas do sector". Os asistentes ás Xornadas -nas que tamén estiveron presentes membros da Asociación de Actores e Actrices de Galiza, a asociación de empresas de artes escénicas Escena Galega e a Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultural- coincidiron en que as normas e convocatorias implantadas para obter axudas e subvencións conducen a un exceso de produción. "As compañías producen, pero non hai axilidade na contratación", explica a actriz da compañía Teatro do Atlántico María Barcala. "As persoas que programan os espectáculos non están o suficientemente profesionalizadas, son técnicos que igual que programan teatro ou música deben organizar o Nadal, o Entroido, as festas parroquiais... E mesmo os poucos que si contan cunha formación específica teñen dificultades para coñecer toda a oferta. Iso provoca que as compañías deban manter un espectáculo un período de tempo esaxerado durante o cal representan unha ou dúas funcións cada mes, o cal repercute negativamente na calidade artística e encarece os custos da produción". "Existe unha sobreoferta brutal e, ao final, o que se crea é precariedade", afirma Carlos Lorenzo, técnico de cultura no Concello de Carral e presidente da Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultural. Lorenzo vén de realizar ademais un informe en que se reflicte que hai case trescentos espectáculos con só unha función ao ano. Sector privado e público Dentro deste contexto, o actor Xavier Estévez repasou de forma minuciosa os pormenores e as dificultades dunha contratación intermitente que dificilmente pode contribuír á estabilidade, lembrou os retallos nos orzamentos do centro Dramático Galego, que dinamitan a estabilidade artística e laboral, e concluíu que a subsistencia sectorial se debe máis á actividade privada que aposta pola estabilidade creativa, empresarial e por una dramaturxia propia que á pública, que se limita a executar os exercicios sen uns plans sectoriais axeitados. Alternativas para un futuro próximo Os debates non se limitaron á análise da situación senón que tamén trataron de ofrecer alternativas realistas que a melloren. O dramaturgo Francisco Oti, por exemplo, fixo fincapé na plurianualidade na organización da actividade teatral como un mecanismo legal aplicábel á xestión orzamentaria que permite estabelecer proxectos que superen o prazo de un ano; formulou un decálogo de programas ou accións nas que se podería aplicar este principio e as consecuencias de estabilidade que iso achegaría, ilustrando a súa intervención con exemplos de aplicación xa experimentados nas políticas públicas: a Compañía estábel do CDG ou as compañías residentes que se estabeleceron, en tempos do goberno bipartito (PSdeG e BNG), en catro concellos da Galiza. Fran Núñez, director do Centro Dramático Galego, asociou o problema da distribución teatral co do asentamento da poboación galega, e suxeriu que determinadas entidades como as comarcas, as mancomunidades, os grupos de desenvolvemento rural ou os de acción costeira poderían canalizar as axudas europeas e que poderían participar nos proxectos de residencias de compañías teatrais nos seus respectivos territorios, por seren bos coñecedores das diferentes realidades que representan. A súa comunicación, que forma parte do proxecto que presentou para a solicitude de fondos europeos, propón catro liñas de acción a desenvolver no tecido comarcal xa existente: escena e creación, escena e comunidade, escena e educación e escena aplicada. "O teatro, e a cultura en xeral, está perdendo o recoñecemento como servizo público", apunta Carlos Lorenzo. "Sería necesario elaborar un marco legal específico -como a Lei de Dereitos Culturais da Comunidade Foral de Nafarroa ou a Lei de Artes Escénicas de Estremadura- que favoreza o desenvolvemento do teatro como dereito fundamental da cidadanía reflectido na Constitución e que se materialice en leis concretas que velen pola creación escénica e polo dereito da cidadanía ao acceso á cultura nas súas diferentes formas". Nese sentido, a Academia pretende aproveitar o período electoral para buscar o compromiso dos partidos políticos co estabelecemento dese marco legal na próxima lexislatura. Como loitar contra o baleiro nos teatros Un tema recorrente nos debates dos últimos anos sobre o estado da profesión teatral é o das compañías residentes: compañías que se estabelecen nun determinado teatro ou espazo escénico e que se encarga de xestionalo, tomándoo como sede permanente e encargándose de tramitar a programación e rodas as actividades que se realizan nas súas instalacións. A directora Ánxeles Cuña debullou nas Xornadas a súa experiencia: a súa compañía, Sarabela Teatro, foi unha das que experimentou o proceso da residencia teatral no ano 2009 no Concello de Ourense. Cuña repasou a convocatoria daquel proxecto, especificando as condicións económicas e os requisitos necesarios para poder acceder á convocatoria, os compromisos dos concellos e as prestacións que debían garantir as compañías. O seu exame rematou na conclusión de que, aínda sendo diferentes, os catro proxectos de residencia que tiveron lugar naquel altura promoveron estabilidade artística e laboral e presentaron balances de xestión moi positivos, no económico e no artístico, duplicando as funcións habituais das compañías. "Os continentes sen contido, son continentes sen sentido", rematou Cuña. Pola súa parte, o investigador e teatrólogo Manuel F. Vieites, expuso un relatorio baseado nun traballo de investigación que está a desenvolver con Alberto Fernández Torres. Nel preguntouse que facer cos teatros e como definir a compañía residente. "Son preguntas importantes", subliñou, "porque hai que saber ben de que forma se lle vai transmitir o proxecto de residenciasaos responsábeis políticos dos que dependen os espazos; e, para iso, é necesario responder á pregunta: que é o que lle pode ofrecer o teatro á cidadanía?" Vieites repasou experiencias e conceptos doutros esquemas de residencia teatral noutros países, expoñendo a necesidade de deseñar proxectos específicos "para habitar un espazo as 24 horas do día"; e facelo coa concorrencia de todos os axentes implicados no proceso teatral. "Debemos de pensar cara a onde imos e como formulamos ese camiño no que temos que loitar contra o baleiro cun proxecto lóxico, contra o baleiro nos teatros, na sociedade e na profesión. E debemos adaptar as nosas circunstancias para convencer á sociedade de que o teatro é un modelo para construír cidadanía cara un modelo diferente de sociedade. Preséntanse as Actas do I Congreso Internacional do Teatro Galego