Teatro da memoria contra o auxe do fascismo e da violencia política

Hai agora medio século, Italia e toda Europa quedaban conmocionadas por un crime que ateigou os titulares de todos os xornais. Na noite do 2 de novembro de 1975, o corpo de Pier Paolo Pasolini foi atopado nun campo perto do porto de Ostia. O cineasta, dramaturgo, poeta e ensaísta fora brutalmente asasinado: tiña a cara desfigurada, múltiples fracturas e os testículos esmagados polos golpes; o seu corpo estaba parcialmente queimado: os asasinos esparexeron con gasolina o seu corpo e prendéronlle lume cando aínda estaba vivo Corenta e seis anos máis tarde, o 3 de xullo de 2021, Samuel Luiz Muñiz, un rapaz galego de orixe brasileira, foi vítima -no paseo marítimo da coruñesa praia de Riazor- dunha salvaxe malleira por parte dun grupo de mozos que o golpearon cunha ferocidade pouco frecuente até que acabaron coa súa vida. Como no caso do asasinato de Pasolini, a homofobia foi un dos motores do crime. Premios María Casares: estes son os 45 espectáculos que optan aos galardóns A compañía teatral Náufragos estrea esta noite Riazor Ostia, unha ambiciosa proposta escénica que conecta o mar de Ostia, onde foi asasinado Pasolini, co de Riazor, para abordar o auxe da intolerancia, do fascismo e da violencia nunha reflexión sobre a memoria e a resistencia que aborda temas sensíbeis como a visibilidade LGBTQ+ e a xustiza. "Estiven lendo moito sobre o asasinato de Pier Paolo Pasolini e axiña me dei de conta de que existían moitos elementos que permitían ese paralelismo entre os dous asasinatos", explica Gustavo del Río, autor e director da obra, en conversa con Nós Diario. "En principio culpouse unha única persoa, Giuseppe Pelosi, un traballador sexual que era amante do director. Pero a autopsia revelou que, ademais da malleira, fora atropelado sucesivas veces co seu propio coche, polo que se entendeu que os autores tiveran que ser varias persoas. E algunhas testemuñas declararon que escoitaran gritos de maricón. Ademais, o escenario foi unha praia... Saían a flote moitos paralelismos". Del Río, argallou unha trama na que Pasolini vai rodar a súa última película que se chama Riazor Ostia para, a partir de aí, ir alternando esa ficción con outra parte de teatro documental. "Tomamos moitas declaracións e escritos do propio Pasolini que nos serven para denunciar a situación que estamos vivindo de auxe da extrema dereita", declara o autor e director do espectáculo. "Moitas das súas afirmacións poderían considerarse premonitorias a respecto do que está sucedendo e do camiño que se segue cara a un estado absolutista". Cándido Pazó estrea 'Memorias dun neno labrego' nunha nova versión teatral: "É deses clásicos da literatura galega que hai que volver visitar" A memoria como antídoto O asasinato de Pasolini deuse nos anos de ferro italianos, onde a violencia política tensaba a situación ao máximo. Na actualidade, esa situación de crispación aínda non é tan elevada, mais o camiño que segue Europa ameaza cun futuro próximo que podería situarse nesa órbita. "Ese é o punto clave da función. Hai moitas similitudes entre as dúas épocas, marcadas polo auxe do fascismo. Aludimos a partidos de extrema dereita que presionaron na época de Pasolini, igual que as que se dan agora. E desde ese punto, relacionámolo todo coa LGTIfobia, coa que a compañía está moi comprometida desde hai moito tempo", subliña Del Río. De feito, Náufragos codirixe o Corufest, o festival pola diversidade afectivo-sexual, que xa celebrou oito edicións. "Para min era fundamental unir todos estes elos, porque forma parte dunha loita antifascista que no colectivo queer temos que manter constantemente, incide Del Río. "Estes días sae nos xornais a condena dos asasinos de Marielle Franco, unha activista brasileira á que mataron pola súa condición de lesbiana. E vemos que todo parte da política. Ela subliñaba que a memoria de un e a memoria de todes, e nós cremos que esa memoria e onde a ubicamos pode exercer como antídoto contra os totalitarismos". Teatro do Noroeste estrea en Narón a obra 'Manual de Patronaxe', unha oda ás nosas avoas O impacto do teatro Riazor Ostia é unha toma de posición ante un estado de cousas que delata a fraxilidade da democracia e dos dereitos da cidadanía. Pero máis alá dese testemuño, que pode facer a arte, e en concreto, o teatro, para facer parte desa loita? "No espectáculo Silenciados, falamos de cinco casos de discriminación e asasinatos por delitos de odio. Entre eles estaba o de Octavio Acuña, un activista gay mexicano asasinado pola policía do país. Como no caso de Pasolini non houbo claridade na investigación e querían cargar con toda a culpa a unha única persoa", relata o autor de Riazor Ostia. "Tivemos a fortuna de ir con aquel espectáculo ao Festival Internacional de Teatro de Querétaro, onde sucederan os feitos, e coñecemos ao viuvo de Acuña. Pois ben, despois de facer a función, o público improvisou unha procesión con candeas até o lugar do crime. Ese percorrido social vén da carnalidade do teatro, coa presencialidade do que está a suceder no momento. Na época das redes sociais, en que o dixital está substituíndo a comunicación entre as persoas, ese impacto do teatro ten un valor moi grande. Aínda que o impacto chegue a un grupo de persoas reducido, as súas consecuencias poden ser moi potentes". Novas políticas culturais pensadas para a xente moza Náufragos é xa unha compañía cunha traxectoria recoñecíbel que ocupa un lugar propio no sistema do teatro galego. Pero Gustavo del Río chama a atención sobre o que el considera un envellecemento do público. "É certo que os teatros están cheos, pero a media de idade tamén se incrementa", afirma. "Creo que estamos nun momento en que as creadoras deberiamos prestarlle unha especial atención á xente nova. Deberiamos tentar crear espectáculos que chamen por ese público, xa sexa polas formas ou polo contido. Obras coas que as persoas máis novas se sintan identificadas. E creo tamén que esas novas creacións deberían estar máis apoiadas polas administracións". Nese sentido, avoga por revisar as formas de facer política cultural para chegar á base sen preocuparnos das antigas xerarquías. "Iso tamén ten que ver co que falabamos antes. Deben preocuparnos máis as enquisas que indican que existe un auxe da extrema dereita entre a xente nova que a existencia de partido desa ideoloxía. E unha política cultural que chegue ás novas xeracións, que a informe correctamente do que sucede no mundo e que evite a confusión que xeran as redes sociais podería ser un factor de corrección ante ese atractivo dos totalitarismos", conclúe.