A MIT de Ribadavia comeza esta semana coa entrega do Premio de Honra a Roberto Pascual

A Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia (MIT), que neste 2025 celebra a súa 41ª edición, quixo facer memoria e xustiza recoñecendo a dirección de Roberto Pascual. A nova dirección artística, composta por Sabela Mendoza e Gena Baamonde, anunciou a concesión do Premio de Honra a quen foi durante 16 anos o seu director. O galardón será entregado esta sexta feira, 18 de xullo, ás 20 horas, durante o acto inaugural dunha edición que, baixo o lema “Escenas en tránsito”, aposta pola contemporaneidade, a diversidade e a creación escénica desde unha mirada crítica e feminista. O Premio de Honra da MIT, instaurado xa no ano 2000, recoñece persoas ou colectivos que contribuíron de maneira decisiva ao avance das artes escénicas galegas. Sumarse á nómina de galardoados —na que figuran nomes como Roberto Vidal Bolaño, Marta Pazos, Ana Vallés e Baltasar Patiño, o grupo Chévere, Burla Negra ou a Nova Galega de Danza— supón, para Roberto Pascual, “un cúmulo de afectos e un recoñecemento colectivo a unha etapa de moita entrega, de moitas dificultades, e tamén de grandes conquistas”. Pascual explica a Nós Diario que este premio é tanto unha honra como un peche simbólico dun ciclo, “moi acorde a como o pensei: non só importa deseñar o camiño, senón tamén favorecer a súa continuidade, o relevo, a transición cara a unha nova identidade que recoñeza o legado recibido”. A MIT Ribadavia aposta pola diversidade, a hibridación e o feminismo A internacionalización do teatro galego Licenciado en Filoloxía Galega, doutor en Estudos da Literatura e da Cultura pola USC, Roberto Pascual chegou á MIT en 2009 e deixouna en 2024 convertida nun referente internacional. A súa xestión combinou arraigo territorial e apertura global, mantendo o espírito comunitario e transformador dos inicios da Mostra —vinculada á histórica compañía Abrente—, á vez que impulsaba a presenza da Galiza no mapa escénico europeo. “Con moita satisfacción, vexo como conseguimos darlle unha dimensión internacional real á nosa cultura escénica”, explica Pascual. “A MIT funcionou modestamente como un Festival de Avignon galego: espectáculos de Lituania, Italia ou Reino Unido subtitulados ao galego, coproducións con compañías internacionais, un verdadeiro diálogo de ida e volta”. Foi o primeiro en promover coproducións con compañías de fóra, e de apostar pola tradución e subtitulado como ferramentas de accesibilidade cultural. A Mostra de Ribadavia que dirixiu tamén foi pioneira na creación de residencias artísticas, obradoiros, foros de debate e na conexión con centros de ensino como a Escola Superior de Arte Dramática de Galiza (ESAD). "Un foro de investigación e de encontro, unha casa do teatro galego que dialoga co mundo”, así describe Pascual a Mostra Roberto Pascual non oculta o seu orgullo por facer da MIT “un foro de investigación e de encontro, unha casa do teatro galego que dialoga co mundo”. Iso, recalca, alcanzouse con moito esforzo “e alí onde a Administración non chega”. “Galiza, cunha cultura milenaria e unha lingua propia, carece dun instituto de promoción cultural como teñen Euskadi ou Catalunya. Ese déficit supliuse co compromiso do sector profesional e das asociacións culturais”, explica. Un activismo cultural con vocación transformadora Durante a conversa con Nós Diario, Pascual reivindica a necesidade dunha cultura que sexa “movemento transformador”, tanto desde o eido creativo como desde a xestión. “A cultura debe formar cidadáns e cidadás con espírito crítico. Os espectáculos teñen que interpelar as emocións, e a xestión cultural debe fuxir da ‘banalidade da burocracia’. Como di Remedios Zafra, non se pode crear só por inercia”. Na súa visión, o valor do teatro reside tamén en como se constrúe a mediación, a inclusión das comunidades, o acceso real á formación e á participación. En definitiva, o Premio de Honra da MIT recoñece unha figura clave do teatro galego contemporáneo. Un xestor, dramaturgo e pensador cultural que fixo da Mostra un espazo de internacionalización e compromiso local, de vangarda e de memoria. E que entende a cultura como un dereito, como un motor social e como un acto de acompañamento. Un acto que, en palabras do propio Roberto Pascual, “non remata no espectáculo, senón que comeza no momento en que un festival se pensa como espazo común, accesíbel e consciente”. A 40ª edición da MIT Ribadavia foi a despedida do seu director, Roberto Pascual "Sen orzamentos, non hai política cultural" A experiencia de Roberto Pascual como xestor tamén deixa unha chamada de atención ás administracións públicas. “Non é posíbel soster discursos culturais ambiciosos sen acompañalos de orzamentos. Desde que a MIT recibiu o Premio da Cultura Galega, hai máis de 15 anos, o apoio da Xunta da Galiza segue con idéntico orzamento. Mentres, os prezos, os convenios e os custos aumentaron. É insostíbel. Cómpre que se chegue a 2% de investimento en cultura, como mínimo”. "Cómpre que se chegue a 2% de investimento en cultura, como mínimo", demanda Pascual Tamén pide un compromiso máis firme do recoñecemento da MIT, un proceso que se iniciou por unanimidade no Concello de Ribadavia. Pascual apoia a proposta institucional de declaración como Ben de Interese Cultural (BIC) inmaterial, polo seu valor como “grande motor da nosa cultura e da nosa identidade contemporánea”. E insiste na importancia de que a Xunta da Galiza continúe con este proceso de protección. Para Roberto Pascual, a xestión cultural non pode desligarse do tecido social actual: “Temos que dialogar coa sociedade, debemos conectar coas novas realidades e programar máis alá dos grandes eventos”. Presente e futuro: educación, escritura e mediación Tras deixar a dirección da MIT, Roberto Pascual continúa vinculado ao mundo das artes escénicas como membro da nova dirección da Escola Superior de Arte Dramática de Galiza (ESAD) e do Consello da Cultura Galega. Na ESAD forma parte dun equipo —xunto con Vanesa Sotelo ou Dani Salgado— que traballa para converter a escola, situada en Vigo, nun espazo referencial, “unha casa do teatro que dialogue co sector educativo, escénico, audiovisual e que evolucione con visión de futuro, despois de vinte anos de traxectoria”. Desde a súa experiencia na MIT, puido ver de perto “unha variedade de estilos escénicos e de mestres europeos e galegos que me fixeron medrar tamén como creador”. Esa vivencia cristalizou na escrita de Sophie non é o meu nome de guerra (Premio Rafael Dieste 2021), que afonda na trata con fins de explotación sexual. O texto, interpretado integramente por un elenco de mulleres negras e acompañado dun caderno pedagóxico, terá unha xira por teatros e centros escolares a partir de setembro, impulsada por Redrum Teatro e a Deputación da Coruña. Pascual considera que Sophie encaixa coa súa visión da cultura: “unha ferramenta para combater discursos de odio, visibilizar realidades silenciadas e cohesionar as diferenzas”. Pascual reivindica a necesidade dunha cultura que sexa "movemento transformador" Mentres tanto, pensa seguir escribindo: “Síntome moi cómodo escribindo. Hai moito que contar e moito que reflexionar. A creación teatral ten que abordar a exclusión social, a vulnerabilidade, os dereitos culturais desde unha mirada crítica e transformadora”.