Mario Soto, arquitecto transatlático

Estado actual do edificio de control das autoestradas en Rande (Redondela, comarca de Vigo). (Foto: Punto GA M. Riopa)

Iago Valverde

06 de xuño de 2025 (10:02 h.)

Etiqueta

Unha vida apaixonante entre as dúas beiras dun océano. O arquitecto arxentino-galego Mario Soto viviu unha vida breve pero intensa compaxinando a arquitectura, a docencia e a militancia política. Desenvolveu unha obra moderna e adiantada ao seu tempo, que mesmo é recoñecida en libros, exposicións e por institucións arxentinas. Debido á súa militancia política emprendeu un exilio na terra dos seus pais. Neste lado do Atlántico, nos tan só sete anos que viviu aquí, deixou unha ducia de proxectos moi interesantes pero a súa obra esmorece e non é recoñecida.

Nas redes sociais pódense ver na actualidade imaxes de arquitecturas de gran beleza plástica baseadas en formas de formigón e vidro. Estas fotografías realzan a expresividade do material espido. Unha estética até hai pouco impopular. En parte, o fenómeno débese ao filme The Brutalist (Brady Corbet, 2024) que volveu sacar á palestra o interese nesta arquitectura, recuperando a imaxe do brutalismo e con ela a súa estética. Este estilo caracterízase polo uso de materiais sen revestir, en cru, e fundamentalmente, deixando á vista a estrutura. O termo procede do francés betón brut, que quere dicir formigón en bruto, ou visto.

Precisamente, o formigón acostuma ser o protagonista destes edificios. Este material ten a propiedade de adquirir a forma do encofrado (molde) sobre o que se verte. Tanto é valido para construír piares e lousa para pisos, como para formar láminas ou elementos decorativos. Esta versatilidade e a súa resistencia, sumadas ao económico da súa posta en obra fixérono ser o material predominante do pasado século.

Hai 70 anos, durante a reconstrución de Europa, logo da segunda guerra mundial, o brutalismo tivo o seu maior auxe. Entre os anos 50 e 70 do século XX naceron moitos barrios ás aforas das cidades europeas e americanas. Moitos deles feitos con grandes bloques de edificios de formigón cru, que co paso do tempo converteríanse en guetos. Así, esta estética ficou asociada á marxinalidade, pobreza e exclusión social. E este estilo acabou sendo moi impopular.

Pola contra, moitos das e dos arquitectos da época tiñan a intención oposta. Crían na xustiza social e en facer vivenda accesíbel e de calidade. Inicialmente, deixar a estrutura á vista era unha postura ética, estética e tamén era un xeito de aforrar. Eliminado todo o superfluo, foi como conseguiron facer máis vivenda con menos diñeiro e manter a calidade. Nun tempo no que facía falla construír moito e rápido. Ademais era unha maneira minimalista e sincera de construír, deixando todo á vista. Esta austeridade formal permitía abaratar a construción, e deste xeito, facilitar o acceso á vivenda á xente do común.

Faise imprescindíbel nomear o arquitecto suízo-francés alcumado Le Corbusier. Seguramente, o arquitecto máis influínte da primeira metade do século pasado. El, que durante toda a súa carreira sempre estivo á vangarda, tamén foi referente do brutalismo. As súas obras desta época destacan polo uso do formigón, materia que fixo alcanzar o extremo da expresividade formal. Son exemplo deste uso a Unité d'Habitation de Marselha, o mosteiro Sainte Marie de la Tourette perto de Liyon ou os múltiples edificios e ordenación de Chandigarh (India). Mediante libros e revistas da época, o seu maxisterio expandiuse arredor do mundo.

Deste xeito, a súa influencia tamén chegou á Galiza. Un dos moitos arquitectos influenciados polo mestre foi o arxentino-galego Mario Soto. Este soubo compaxinar a modernidade inspirada por Le Corbusier adaptada a cada contexto, climático, social ou económico. Ademais destaca pola súa vocación docente e compromiso social e político nunha época convulsa.

[Podes ler a reportaxe de Iago Valverde íntegra no Sermos Galiza deste sábado, 6 de xuño, que acompaña o xornal]

Etiqueta

Sermos Galiza arquitectura Iago Valverde Adianto Sermos Galiza