O filme 'Lévame a idea' percorre o país mostrando o papel da muller na transmisión oral

O mundo audiovisual súmase tamén ás Letras Galegas 2025 con traballos que rescatan a memoria oral das creadoras e divulgadoras da música tradicional galega. É o caso do documental Lévame a idea, que esta terza feira chegou á Filmoteca da Galiza, na Coruña, dentro do espazo Off Galiza dedicado á difusión de obras feitas no país coa intención de mostrar as últimas tendencias da cinematografía. O filme foi idea de Laura Varela, Iria Villares e Vanesa Siso, tres mulleres con inquietudes comúns. Tanto Varela como Siso son técnicas en Igualdade que se coñeceron en 2018 con interese polo feminismo. Por outra parte, Villares e Siso son pandeireteiras e teñen un interese especial pola música tradicional. "Coñecéndoas fixen unha viaxe á memoria, lembrando que na miña casa en Malpica de Bergantiños sempre se tocou e cantou", explica a Nós Diario Laura Varela. Despois de varias xuntanzas e viaxes pola "terra das cantareiras" aproveitaron o anuncio da Real Academia Galega para elaborar un guión "que falara das mulleres que levaron adiante este país, entre as que están as nosas bisavoas e avoas". A Buxaina homenaxea en Vigo as pandeireteiras da illa de Ons As mulleres na música No documental técese unha rede entre a transmisión da tradición musical e a súa divulgación que parte da Costa da Morte para desprazarse ao Piornedo, A Mariña e a comarca de Vigo. "Tentamos percorrer todo o país coa idea de rescatar as maneiras de cantar e tocar que se están perdendo", sinala Varela. Tras un "difícil" proceso de peneirado de persoas que entrarían neste audiovisual, comezan as primeiras filmacións en outubro de 2024 e rematan todo o proceso en xaneiro de 2025. "Tiñamos claro que terían que saír mulleres das aldeas que seguían a tocar e a cantar mais tamén do ámbito académico", concreta a cineasta. Por iso participan, entre outras, Teresa dos Cucos e Carmen de Tines, memoria viva do patrimonio inmaterial, veciñas do lugar de Seaia na parroquia de Malpica, no concello do mesmo nome. Tamén desde o ámbito musical recollen a experiencia de Felisa Segade, fundadora e membro das históricas Leilía; Mercedes Peón, música e instrumentista; Lupe Blanco, pandeireteira e mestra das regueifas de Bergantiños; e o grupo Lilaina, referentes de percusión tradicional. Para o apartado da difusión con traballos críticos botaron man de Beatriz Busto, etnomusicóloga e autora de Pandeireteiras de Mens (aCentral Folque, 2021); Lola López e Isolina Rodríguez, da Asociación O Teixeiro e impulsoras da Festa da Pandeira no Piornedo; Isabel Vigo, do Arquivo do Patrimonio Oral da Identidade (APOI) do Museo do Pobo Galego; Xulia Feixóo, etnomusicóloga; Branca Villares, música e divulgadora cultural; e Eva Fernández, creadora da revista cultural Rebelico. Por último, serviron de exemplo a nivel profesional as vivencias de Xiana Lastra, produtora cultural e vocalista da Banda da Loba. Unha gran foliada cita as pandeireteiras o 17 de maio para festexar a vida e o futuro da lingua Función didáctica Algo que as tres creadoras tiveron en conta desde o inicio foi o propósito de facer unha peza que fose didáctica para poder acceder aos centros de ensino da Galiza. "A maioría da nosa mocidade non ten nin idea do que é unha recollida nin de que o que se canta agora procede de aí", afirma Laura Varela. Entre as temáticas que se abordan no audiovisual, relacionadas neste caso tamén coa música e a tradición traída aos nosos días, está a lingua galega, a súa perda e recuperación introducindo elementos propios da memoria histórica. "Explicamos como a ditadura foi un momento que rachou coa trans- misión oral e iso aparece no documental despois de que as mesmas protagonistas, a través das conversacións, nos levaran a outras mulleres", relata Varela, "é algo que despois de ver o filme varias veces seméllame do mais normal", agrega. A mensaxe de quere trasladar o audiovisual é que é necesaria unha reflexión sobre o éxito actual da música galega que ten a súa orixe na tradición e a propia lingua. "Ao mesmo tempo que hai infinidade de foliadas e concertos por todo o país nos que se emprega a nosa lingua estamos no peor momento en relación ao uso do galego", asegura Varela. Sobre este tema pon como exemplo a intervención de Xiana Lastra que, ademais de estar no grupo de rock Banda da Loba, é profesora de lingua galega. "Ela, traballando co seu alumnado, está completamente convencida de que a música tradicional pode ser unha porta de querer o idioma e a identidade se se dá en galego", considera a coautora deste documental. Xosé Manuel Varela e Icía Varela renden homenaxe ás cantareiras: "As pandeireteiras de Mens poderían ser consideradas as Taylor Swift da música galega" Tamén como unha reflexión xorde o nome do filme que procede dunha expresión particular que se escoita en Bergantiños. "Lévame a idea" aparece recollida en varias das gravacións que forman parte do libro-CD de Beatriz Busto. "A miña propia avoa tamén a di como indicando que ten ganas de facer algo", conclúe Laura Varela. O documental xa está dispoñíbel na plataforma audiovisual Filmin mais tamén seguirá presentándose polo territorio galego. As seguintes datas son o 2 de maio no Auditorio de Carballo (Bergantiños) e o 15 de maio no Vello Cárcere de Lugo. A produtora 'Navíos e folerpas' pensa novos proxectos Case ao mesmo tempo que o documental, estas tres creadoras formalizaron un proxecto máis amplo que está a servir para este documental e outras iniciativas que virán no futuro. Trátase da produtora Navíos e folerpas, un nome que, como explica Laura Varela a Nós Diario, “ten que ver coa miña procedencia, Malpica de Bergantiños, e a das miñas compañeiras, Vilalba”. Nesta empresa en común reunirán todas as propostas que teñen pensado levar adiante a partir de agora. “Pensamos en libros e en continuar coa nosa andaina audiovisual”, descobre Varela que, sen revelar propostas concretas, si indica que o seguinte traballo será tamén un documental e tratará sobre a lingua galega. Mercedes Peón: "Aí está o non-mundo do torreiro, onde non faría falta asociarse porque todo é colectivo" Neofalantes Sen querer descubrir moito, Varela si admite que xa están traballando nun tema que "seguirá a liña feminista e galeguista" que viron en Lévame a idea, partindo da situación da lingua galega. "Interésanos, sobre todo, o uso do galego entre a xente nova e esa xeración dos anos 60 que nos educou en castelán", aclara. Neste sentido ponse ela mesma como exemplo "de neofalante, da Coruña" e a idea é indagar na razón de que agora hai un interese crecente nesa xeración "por falar galego".