A composición contemporánea galega

Malia o seu pulso, a composición contemporánea é un territorio que esperta escasa atención e sobre o que non parece existir un proceso real de reflexión desde o propio sector ou desde as instancias culturais e políticas que o deberían soster. Como xestora cultural, o meu contacto con este ámbito procede da realización de encargas para a estrea de obras en proxectos vinculados aos órganos galegos. Porén, non foi intenso o achegamento ás súas necesidades, aspiracións ou frustracións. De aí a dificultade que comporta a análise e o diagnóstico, que realizo a partir de datos tirados de fontes escritas e fiábeis, da percepción xeral derivada da miña experiencia e dalgunhas entrevistas persoais con compositores e persoas en contacto directo co tecido. Como exemplo, as poucas veces que conseguimos estrear obras compostas especificamente para os órganos galegos, non fomos quen de espertar expectación ningunha entre as entidades organizadoras, por non falar dos medios, coma se o feito non tivese nada de excepcional. Este apunte abonda para enmarcar unha clara falta de interese e de apoio á música de nova creación, o que dá idea do lugar ao que esta pode aspirar dentro do sistema cultural galego. Porén, a cuestión non fai senón devolvernos ao punto de sempre: por que certos aspectos da cultura galega se consideran parte do que podemos chamar "canon" mentres outros quedan sistematicamente fóra? A creación musical contemporánea, como o resto das músicas de corte académico, non parece encaixar nesa idea de música que adquire carácter modélico e representativo, dentro das marxes que acoutan o concepto de cultura sancionado e lexitimado polo propio sistema cultural galego. Creación musical Para entender isto é preciso analizar cales son os factores que poderían favorecer o proceso lóxico de asunción de certas expresións artísticas como propias dunha cultura autorreferenciada: a lingua, as conexións co folclore e a presenza de elementos que permiten a instrumentalización destas formas de arte como medio de afirmación colectiva. Precisamente estes tres aspectos permanecen ausentes, teñen un peso irrelevante ou só de maneira moi forzada poden integrarse no conxunto das músicas académicas. Por iso quedan fóra do canon, ata o punto de que no imaxinario colectivo a música galega se identifica coa música tradicional, a que busca conformar unha idea colectiva de patrimonio común, desprazando así outras formas de creación musical. A creación contemporánea segue a ser en Galicia un tecido vivo, aínda que invisible, adaptado a linguaxes actuais coas que saír ao mundo Interesante e reveladora resulta a tese Las músicas contemporáneas en Galicia, de Carlos José Villar Taboada, á que cheguei tras conversa co compositor Javier María López. Nela analízase a composición en Galicia no último cuarto do século XX. Un cuarto de século despois non se volveu facer nada semellante que nos permita coñecer como evolucionou o tema. O autor sinalaba que, desde finais dos setenta, se observa en Galicia unha eclosión de propostas creativas no panorama compositivo, análoga á que se producía noutros ámbitos como as artes plásticas ou a literatura. Con todo, a creación musical non chegou a acadar o mesmo arraigamento nin prestixio. Por unha banda, logrou certa normalización poética, no sentido de acadar repertorios que comparten as características típicas da creación musical contemporánea en calquera contorno cultural, con variedade e calidade suficientes como para asumir un papel máis relevante no modelo cultural galego dominante. Mais, décadas despois, as músicas contemporáneas continúan desprazadas do canon. Un lugar de seu En xeral, a percepción é que non se identifica un núcleo compositivo galego que se proxecte cara ao exterior como algo diferenciado. Existen figuras destacadas pola súa calidade, que gozan dun merecido recoñecemento, mais a escena é fragmentaria: trátase de episodios illados, sen conciencia de pertenza a un sistema cultural autorreferenciado, á marxe de aproximacións técnicas e estéticas, na liña dun esencialismo folclórico que tamén parece ter mudado. Malia todo, e a falta dun apoio institucional decidido ou dunha estrutura que a sosteña, a creación contemporánea segue a ser en Galicia un tecido vivo, aínda que invisible, que nas últimas décadas foi adaptándose á exploración de linguaxes actuais coas que saír ao mundo. Sen dúbida, iso tamén constitúe unha forma de expresión identitaria. Non é preciso renunciar ás raíces, mais tampouco cargar con elas. A música contemporánea, igual que as demais expresións da música académica, merece ter gañado, de pleno dereito, o seu lugar na cultura galega.