Unha colonia, unha guitarra e unha historia da puta mili

No medio das conmemoracións do 50 aniversario da morte do ditador, pasou ben desapercibido o feito de que o 6 de novembro de 1975 se cumpría tamén medio século desde que uns 350.000 marroquís marcharan cara ao sur para cortar os arames fronteirizos da daquela provincia española do Sáhara e acampar sine die sobre as lexítimas vindicacións de independencia do pobo saharauí, cristalizadas apenas dous anos antes no nacemento da Fronte Polisario. "Había tensión na fronteira desde había meses", conta Xosé Luis Rivas, Mini, que cando se orixinou o conflito facía a mili en Ceuta. "Tivemos que dobrar gardas e facer patrullas nocturnas porque había moito lío na raia. Pode parecer un chiste pero chegaban os marroquís e puñan unha MG, unha metralladora, e España respondía colocando un carro de combate. E daquela contábase que tiveran que mandar un avión do exército a rescatar un pesqueiro español que entrara no porto de Ceuta a todo filispín porque o viña perseguindo unha lancha marroquí". Patrioterismo O bardo e ex parlamentario galego xa estaba de volta na Galiza cando foi a Marcha Verde, pero viviu todo aquel "ambiente de patrioterismo" previo no que a maioría dos seus mandos querían defender a vella colonia; non, claro, por apoio ás vindicacións do pobo saharauí senón por aquilo de non perder un cacho da unha, grande e nada libre España. Sobre todo, di Mini, non querían perder o cacho de Bucraa, coa súa mina a ceo aberto e que, por tanto, non necesitaba esforzo mineiro para a extracción dos prezados fosfatos que se daban nesa zona como en ningunha outra parte do mundo. Que unha cousa era a patria e outra o peto: "Había moita mala hostia nos máis altos mandos, que eran todos golpistas e tiñan aquel fervor patriótico. Os intermedios xa eran outra historia, pero o exército de África era especial, mantiña certos costumes arcaicos... eran os restos do vello exército colonial e lamentaban que no Sáhara se investiran cartos en escolas, en edificios públicos, en hospitais e logo non xeraran nada máis que aquel orgullo colonial". "Había moita mala hostia nos máis altos mandos, que eran todos golpistas e tiñan aquel fervor patriótico", conta Mini Aínda ficaba na memoria colectiva o desastre militar de Annual. Mesmo alí, na Ceuta en que Mini tivo que facer a mili, había unha garita que chamaban "a da morte" porque acoitelaran varios gardas na guerra do Rif, aquela que deixara viúva a Olivia, unha das irmás do Fondín, a casa de comidas que había no seu Baamonde natal. Lembra que se contaba que un día que ía polo correo á estación, Olivia namorou dun oficial e casou coa mesma rapidez coa que o mandaron logo a aquela absurda guerra para morrer ao Alto do Gurugú, xusto medio século antes de que tamén Mini fora enviado a África. Probablemente o seu destino fose un castigo "porque daquela xa se estaba xestando Fuxan os ventos, e eu era sospeitoso de moitas cousas. Coñecía a Manuel María, a Lois Diéguez, a xente perigosa que me pasaba exemplares do Sempre en Galiza ou de Cabanillas e claro, Lugo daquela era unha cidade de provincias na que todo o mundo se coñecía". Non era casualidade que acabasen en Ceuta militantes de ETA, do nacionalismo galego ou da esquerda estatal. Faltaban apenas dous anos para a morte do ditador e xunto á resistencia clandestina máis organizada había outros moitos mozos, explica Mini, que sen ter unha implicación tan directa coa loita antifranquista cambiaron os campamentos da OJE pola participación en movementos aperturistas, no seu caso o de renovación pedagóxica, e as publicacións do réxime polo seguimento do que estaba pasando en Chile ou no Sáhara da Fronte Polisario a través de reunións organizadas por curas obreiros, ás agachadas, en conventos de monxas. Unha de Serrat E de aí, a África. "Cando cheguei ao cuartel desde San Fernando, collín a guitarra e púxenme a cantar unha de Serrat, un tema en galego, e ao pouco xa me vén un compañeiro: 'non largues ata que che digamos quen é quen. Vai para o cuarto e xa che din alí quen é da brigada de información' e, efectivamente, os que eran das túas ideas xa te avisaban de que tiveras coidado con quen te podía delatar". Foi o mellor daquela mili, á que chegou coa súa mítica barba rasurada: a relación entre os recrutas, que intentaban esquecer o día a día obedecendo a mandos "que te insultaban cada vez que falaban" coa camaradería e, confesa tamén Mini rindo, "algunha que outra esmorga, que o alcol non pagaba impostos e saía máis barata a xenebra que a coca-cola".