Cesáreo Sánchez, os oficios tradicionais que esvaecen e a loita de Mercedes Núñez contra os nazis, protagonistas do 'Sermos Galiza'

Como cada sábado, Nós Diario trae entre as súas páxinas un novo número do Sermos Galiza. Este 25 de xaneiro  o semanario achéganos os camiños poéticos de Cesáreo Sánchez, aos oficios tradicionais en perigo de extinción e a historia de Mercedes Núñez, presa nun campo de concentración nazi.

Cunha fecunda obra poética que comeza en 1978 con Silencios e conversas de inverno (Editorial Celta), Cesáreo Sánchez Iglesias (Dadín, O Irixo, comarca do Carballiño, 1951) pon en circulación agora unha nova edición do esgotado O rumor do distante. A escrita da terra (Laiovento, 2024), o poemario co que gañou no ano 2000 o Premio Esquío de poesía que organiza a Sociedade de Cultura Valle-Inclán. Xan Carballa conversa con Sánchez, presidente da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, sobre as trabes principais que sosteñen o seu discurso poético sobre os camiños.

“O libro saíra na editora do desaparecido editor Fernando Bores, que publicaba os Premios Esquío dos que era fundador e alma máter. Adoraba a poesía e creo que hai toda unha xeración no sentido temporal, case dúas, que se van engarzando e están dentro deses premios. Agradezo sinceramente a Laiovento esta nova edición porque estamos nun momento no que vemos a deriva que vive o país”, explica Sánchez.

Apágase o alento dos oficios tradicionais

Habitar o Baleiro regresa ás páxinas iniciais deste número de Sermos Galizas, cunha reportaxe titulada “As mans que creban a desmemoria”, sobre os oficios tradicionais e que nesta ocasión asina A. A. Ucha acompañada coma sempre das impresionantes instantáneas de Brais Lorenzo.

“Eladio guinda unha presa de millo á roda do muíño no que a súa familia moeu dende hai máis dun século. A uns 150 quilómetros, Celso bota ao lombo a coroza e lembra os tempos dunha xuventude alegre, pero marcada pola guerra. Saben que apenas quedan moedores e coroceiros. Apágase o alento dos oficios tradicionais nas aldeas galegas. Pero dúas mulleres, en Merza e Berres, representan hoxe, con orgullo e inxenio, a esperanza do legado de todo un pobo, que tamén é o das súas familias, durante varias xeracións. Elena Ferro, zoqueira, e Isabel Neira, torneira, xa guindaron a semente”, explica Ucha.

A loita contra o fascismo de Mercedes Núñez

A seguir, Alba A. Freixanes cóntanos a historia de Mercedes Núñez, a muller que conservou o Triángulo Vermello, a raíz do novo libro da colección Pequena Memoria, O Triángulo Vermello (Xerais, 2024), escrito pola xornalista Carme Vidal (Fornelos de Montes, comarca de Vigo, 1966) en colaboración co fillo da protagonista, Pablo Iglesias Núñez (París, 1949), e con ilustracións da artista Belén Diz (Bueu, O Morrazo, 1993). Trátase dun álbum ilustrado que relata a militancia antifascista de Mercedes Núñez Targa e as súas experiencias no Cárcere de Ventas e no campo de concentración de Ravensbrück.

“Foi detida en 1944 e sometida a un violento interrogatorio executado polo colaboracionista francés René Bach, na sede da Gestapo en Carcassona, para ser trasladada ao cárcere de Roamville e despois ao campo de concentración de Ravensbrück, coñecido como o "Inferno das mulleres". Neste lugar deixou de ser Mercedes ou "Paca" para pasar a ser simplemente o número 43.225. […] Baixo un ambiente de constante persecución e medo, Mercedes aliouse con outras presas para practicar accións de sabotaxe no proceso de produción”, relata Freixanes.

Libros, música, cinema e escena

Como cada sábado imos poder sumar novas lecturas á nosa conta de pendentes. Tensi Xesteira proponnos unha tradución de Winesburg, Ohio de Sherwood Anderson, da man de Carlos Valdés e a editorial Irmás Cartoné. “Construído a modo de pequenos retallos, aínda que todos fiados, nel atopamos relatos que reivindican que todas as persoas temos historias que contar. Son a demostración de que a vida está no día a día”.

Pola súa parte, Inma Otero repara no último poemario de Daniel Salgado, Poemas realistas (Apiario, 2024), que retoma o final do sintagma Os paxaros e outros poemas (Xerais, 2021) para encabezar o nome da obra recente e colócase o campo de senso ao que remiten os paxaros no final. “Atopar un equilibrio satisfactorio entre realidade e interpretación é complexo e require dar voltas. Máis, se cabe, cando se quere mediar desde unha ética que evite a inxustiza”.

Fernando Montenegro achéganos unha nova crítica musical. Nesta ocasión, de Viva la Muerte de Mão Morta, un disco que fala do regreso do fascismo: "Deus, pátria, família, autoridade. Por toda a parte, as premissas fundacionais da nova ordem", cantan desde a celebración dun aniversario que coincide co cincuentenario da Revolución do 25 de abril.

Volve tamén o jazz de David Regueiro, que neste Sermos Galiza pon o foco sobre un instrumento típico deste xénero: o violín. “Hoxe en día hai grandes músicas e músicos de jazz tocando os instrumentos máis insospeitados. Porén, non é o caso do violín, presente neste estilo desde o seu nacemento”.

En cinema, Andrés Castro debulla o documental Buscando a Santa Compaña de Fernando Cortizos. “Múltiples conxecturas cheas de datos e investigación con conexións inesperadas e un fascinante desenvolvemento que remata nunha inquietante conclusión e co propio Cortizo gravándose a si mesmo nun cemiterio de noite intentando probar, ao estilo de Expediente Warren, a presenza de fenómenos estraños. O normal é fuxir da Santa Compaña, pero Fernando vai tras dela. Sería moi interesante poder ver enteira esa gravación final”.

Manuel Xestoso lévanos a botar unhas risas á Ultranoite #115 de Chévere, que “leva anos organizando esa información sobre a farsa, colocando no escenario a lóxica que falta nun mundo que se inclina á hipérbole. É unha forma de facer política pola que levan pagado demasiadas peaxes”.

Finalmente, Anxo Fole axúdanos a combater o frío invernal cun fresco menú brasileiro, acompañado, coma sempre, das recomendacións vinícolas de Vide, vide!. O feche corre da man de Xerardo R. Roca e Xoán Costa con varias propostas de pasatempos.

 

*Lembra que podes atopar o Sermos Galiza este sábado, 25 de xaneiro, acompañando o xornal Nós Diario.