Antonio Iglesias: "Todo o relativo ao espectáculo 'Castelao e a súa época' considerouse perdido até hoxe

Como naceu a idea de investigar este episodiotan concreto da historia luso-galega? Por azar. Dei co tema durante a miña estancia como estudante en Coímbra e co tempo fóronse sucedendo as casualidades que me facían avanzar. No inicio do libro falo dunha investigación accidental que se foi impulsando por encontros fortuítos e coincidencias. Que foi exactamente o que aconteceu en Coímbra en 1969 co espectáculo sobre Castelao, e por que foi tan relevante? O espectáculo Castelao e a súa época pretendía ser o final do traballo de Ricard Salvat [figura do teatro catalán da segunda metade do S.XX] co CITAC, un dos principais grupos de teatro da cidade. Salvat trouxo a Coímbra un teatro descoñecido no país e que os estudantes arelaban. Un teatro interventivo que bebía de Brecht, mais que percorría un camiño propio. Paralelamente, a Universidade de Coimbra fervía. No Portugal do Estado Novo agromaban fendas, e unha delas foi a Crise Académica de 1969, un desafío do estudantado da cidade ás autoridades. Conforme medraba a tensión, diferentes artistas colaboraban co grupo para armar o espectáculo. Nomes da talla de Seoane, Díaz Pardo ou José Niza. E, no día antes da estrea, a Polícia Internacional e de Defesa do Estado (PIDE) expulsou do país a Salvat. A peza foi prohibida e o local do CITAC posteriormente asaltado, polo que todo o relativo a este espectáculo caeu no esquecemento, considerándose perdido até hoxe. A relevancia é artística, claro, mais tamén política, polo seu vencello coa Crise Académica e a oposición ás ditaduras. Era un proxecto que procuraba un diálogo ibérico, principalmente entre a cultura galega, portuguesa e catalá. E que achega unha visión da lusofonía onde a cultura galega ten un rol activo. Hoxe, no repertorio da Balada de Coímbra, destaca o “Cantar de Emigração”, que foi a musicalización que fixo Niza dun texto de Rosalía de Castro para este espectáculo. Esa canción foi entoada por unha manifestación de estudantes que protestaban pola incorporación forzada á guerra de África dos líderes estudantís. Como foi o seu proceso de documentación? Este proceso acompañoume intermitentemente durante unha década. Comecei cun estudo dos xornais da época, para un seminario da licenciatura en Coímbra e, aos poucos, foi aparecendo material que se pensaba perdido: o texto dramático, documentos da policía política, fotografías... Na miña tese de mestrado, en Faro, tratei de artellar unha narrativa do acontecido e na de doutoramento, xa en Barcelona e coa dirección de Helena González e Luciano Rodríguez, analizar os elementos artísticos que conservamos hoxe. Polo camiño houbo moita visita a arquivos e entrevistas con participantes (José Niza, Alonso Montero ou Isaac Díaz Pardo) para ir botando luz. Hai outros episodios ou feitos sobre os que lle gustaría investigar? Sempre que se investiga algo aparecen fíos e camiños novos. Neste caso temos os deseños de Luís Seoane para a peza, que están sen catalogar. E o texto dramático foi presentado máis tarde ás autoridades españolas, que tampouco deron consentimento para a súa representación... Tamén sería interesante ver as relacións culturais entre Galiza e Portugal, cunha perspectiva ampla. Nese sentido, entendo que este traballo é unha pedra dunha estrutura moito maior que alguén virá levantar algún día.