Ecos dun silencio atormentado

Desde a estrea de Dhogs en 2017, un dos fitos do cinema galego contemporáneo, Gaitafilmes alternou a produción de curtas de ficción con longametraxes documentais. Apostando sempre polo talento, as voces novas e con Galiza como epicentro das historias, obtendo recoñecemento en numerosos festivais. A súa última achega, antes da agardada Monstro, está coproducida xunto a catalá La Selva Ecosistema Creatiu, e acada un posto entre as catro finalistas da XXIV edición dos Premios Mestre Mateo. Lucía Dapena González, cineasta galega afincada en Catalunya, sente a necesidade de contar a historia do seu avó, Adenso Dapena Seara, preso na posguerra, para saber máis aló dos escritos publicados. O seu estado de saúde, e posterior pasamento, faille centrarse na súa avoa, Edilia Barros Blanco. Lucía intenta todo para sacar información á súa avoa. Ponlle unha cámara diante na súa vida cotiá, faille ler un texto do seu avó, grávaa durmindo. Edilia fai todo o que lle pide a súa neta, mais cunha curiosa e intrigante desgana. No que respecta ao pasado, Lucía só recibe silencio, un silencio que agocha toda unha vida de calar, un silencio de dor, un silencio de vergoña, un silencio de supervivencia. Nun momento dado, o máis emotivo do filme, Edilia pasa ao contraataque e, cunha sabedoría máis fonda do que aparenta a súa maneira de expresarse pola súa avanzada idade, intenta sacarlle da cabeza a súa neta a idea de facer o documental, para que sexa feliz e viva tranquila. Que non se meta en política, pois "os políticos son todos unha merda". Desa confrontación nace un dos testemuños máis honestos, veraces e crus arredor da memoria que se teñen filmado. Na montaxe decídese manter practicamente "todo", sen cortar; incluídos recolocacións de cámara, estática no son, ruído e reencadres a salto de mata. Considerados erros en calquera outra produción, aquí son coherentes co ton, fondo e estética semi-experimental do documental que, aínda que conta co inestimábel ollo de Lucía Catoira Pan na dirección de foto, opta por construír unha semiótica visual a base de descartes e marxes, dando prioridade ao que adoita considerarse refugallo da percepción. Lugares baleiros, feísmo, nubes pasaxeiras, o espazo entre as fotos dun álbum de fotos... E as transicións en negro. Segundos que se fan eternos. O silencio herdado deixa pouso e rememora ese tío avó ao que fusilaron por non querer ir á guerra, ou ao avó que si foi, pero sempre optou polo silencio, salvo para dicir que "en Teruel facía moito frío".