Memoria do pintor Francisco Miguel

O vindeiro 29 de setembro será homenaxeado na Coruña, e enterrados os seus restos no cemiterio de Santo Amaro, o pintor Francisco Miguel (A Coruña, 1897-Bértoa, 1936), unha personalidade central na arte galega anterior á Guerra Civil sobre a que o seu asasinato chantou unha pesada lousa de silencio. Na primeira metade dos 20 o seu ámbito referencial é A Coruña, con estadías en París en 1920 e 1923. Francisco Miguel móvese no grupo de artistas coruñeses que xira ao redor da revista Alfar, publicación da vangarda plástica e literaria creada polo poeta uruguaio –e cónsul do seu país- Julio J. Casal e publicada entre 1920-1927. A publicación conta con variadas e brillantes colaboracións, con importante presenza da literatura e da arte da vangarda internacional, movéndose nunha modernidade cosmopolita que ten como referencia o ultraísmo. Alfar será fundamental para a divulgación da plástica renovadora en Galiza. Nos primeiros anos 20 son tamén frecuentes as colaboracións de Francisco Miguel, con debuxos, gravados e textos sobre arte, noutras publicacións como a revista coruñesa Vida (1920-1921) ou a luguesa Ronsel (1924). Nos seus gravados percíbese un esquematismo primitivista moi do gusto da vangarda do momento, algúns cun manifesto interese pola plasmación do ritmo e do dinamismo e outros dun marcado planimetrismo case contrutivista. En 1926, Francisco Miguel, coa súa esposa Syra Alonso –que despois sería autora duns fundamentais Diarios que permiten seguir a súa traxectoria–, marcha a México. O período mexicano comprende desde 1926 até 1933. Nestes anos desenvolve unha grande actividade ligada ao grupo de escritores denominados os Contemporáneos. O ambiente que os rodea é o dun cenáculo intelectual e artístico ao que están ligados pintoras e pintores como Siqueiros, María Izquierdo ou Rufino Tamayo. A pintura de Francisco Miguel reflicte unha estética ligada ao retorno á orde posvangardista. "Orde" e "obxectividade" son conceptos que o pintor manexa en textos sobre a súa obra e que se expresan nitidamente en retratos dunha figuración poscubista como o seu Autorretrato (ca. 1933), no Retrato de Syra (s/d) ou no Retrato de Dolores Olmedo (1931). Nos seus lenzos da década dos trinta de motivos mariños semella máis achegado ao realismo máxico coas súas naturezas mortas de brillantes cunchas, buguinas e cons, elaboradas cunha precisión naturalista que xera un ambiente de irrealidade e distanciamento. Son meticulosas composicións de froitas e/ou tema mariño, frecuentemente abertas á paisaxe desde unha xanela, recurso polo que separa nitidamente interior e exterior conseguindo unha construción clara, síntese da visión paisaxística e da natureza morta. A finais de 1933 Syra e Francisco Miguel marchan de México e viven en Madrid en 1934. En 1935 regresan a Galiza, onde será asasinado polos sublevados fascistas e onde o seu labor pasará a ser case descoñecido até datas ben recentes.