Veciñanza sen vivenda, barrios sen veciños. Quo vadis, saúde mental?

Basta con facer un repaso aos últimos titulares de prensa sobre a situación da vivenda para termos unha idea bastante precisa sobre o alcance da problemática, a súa complexidade e repercusións persoais e colectivas. "Case un terzo do gasto medio dos fogares galegos vai para a vivienda". "Cada vez menos vivenda para residir, cada vez máis pisos con destino a turistas e un aluguer cada vez máis alto". "A tormenta perfecta que sitúa o acceso á vivenda no cumio das preocupacións de moitos galegos e galegas". O benestar emocional está fortemente ligado a posuír unhas condicións de vida dignas e ao respecto aos dereitos máis fundamentais das persoas. Ter estabilidade económica, un traballo non precarizado ou abusivo, o acceso equitativo a unha educación e sanidade de calidade, o acceso a unha vivenda suficientemente habitable, pero tamén o dereito a desenvolver a nosa identidade en contextos igualitarios e inclusivos que promovan un sentido de pertenza son determinantes sociais da saúde. A turistificación transforma un espazo de barrio nun espazo de consumo, con maiores dificultades no acceso a servizos esenciais "Nunha década os pisos de menos de 30 m2 na Galiza multiplicáronse por seis e xa superan os 10.000". "Os contratos novos de aluguer encarecéronse o dobre que os existentes". "O prezo da vivenda dispara o IPC galego até 2,5% en agosto". "O sector da vivenda foi o que rexistrou un maior incremento". "1,3 millóns de persoas chegan con dificultades económicas a fin de mes". Que as necesidades máis básicas non estean cubertas é causa suficiente para padecer un problema de saúde mental. Do mesmo xeito, a evolución dunha persoa con diagnóstico psiquiátrico vai ser moi diferente se ten recursos económicos e sociais á de outra persoa que non os teña. Hai evidencia sobrada sobre as desigualdades sociais en diferentes resultados de saúde, e nomeadamente en saúde mental. Os discursos dominantes, que insisten en individualizar e descontextualizar o sufrimento humano, localizando case en exclusiva as causas deste en desequilibrios bioquímicos e alteracións cerebrais, simplifican en exceso unha complexidade que vai máis aló do factor biolóxico, que evidentemente existe porque somos corpo. Os barrios mudan "Radiografía dunha mudanza: 40% menos de pisos en aluguer e o dobre de turísticos desde 2021". "A Coruña, declarada oficialmente zona tensionada de vivenda". "Centos de estudantes 'pelexan' polos pisos en aluguer: 'As vivendas que hai son carísimas, e a xente acaba pagando calquera prezo'". No contexto da burbulla inmobiliaria coñecemos como a crise económica afectou de maneira desigual ás persoas en situación de maior vulnerabilidade, mentres outros seguían enriquecéndose. Xurdiron as Plataformas de Afectados polas Hipotecas como unha resposta colectiva que permitiu diminuír o sufrimento de moitas persoas que se sentían culpables e fracasadas. Agora temos unha burbulla de aluguer, que se ceba en amplos grupos de poboación pola especulación inmobiliaria, non só os directamente afectados senón a sociedade no seu conxunto. Os barrios están mudando a súa estrutura tradicional. Por un lado, as subas do aluguer expulsan os veciños e veciñas que aí vivían de forma permanente, e que incluso naceron neses barrios. Por outra banda, prodúcese o fenómeno da turistificación, e con iso a transformación dun espazo de barrio a un espazo de consumo, con maiores dificultades no acceso a servizos esenciais que precisan os veciños. Os comercios tradicionais van desaparecendo para reconverterse en tendas de souvenirs. Nas grandes cidades deixan de construírse escolas ou centros de saúde, e a produción cultural concéntrase en zonas máis centrais. Pérdese así a identidade de comunidade e a súa memoria colectiva. Igual que a psique humana precisa de referentes sobre os que narrarse e constituír así a súa identidade, os barrios e as cidades constrúense subxetivamente a través dunha memoria común que crea rede de axuda mutua. Un antídoto social que fortalece aos seus membros. É saúde mental comunitaria, afastada de solucións individuais que desempodera a cidadanía. O 18 de outubro terá lugar a X Xornada do Movemento Galego da Saúde Mental, de acceso libre. Baixo o título "Nin manicomio nin intemperie: un fogar. Por unha vivenda digna, accesible e suficiente", promóvese un espazo de encontro para reflexionar sobre as cidades, o dereito á vivenda e a situación das persoas máis afectadas no desenvolvemento dun proxecto de vida.