A sexualidade na vellez

Considerar a idade como un inimigo e as persoas maiores como algo sen valor é o que se chama “idadismo”. Afecta á autoestima, á saúde mental e á dignidade; e contribúe a unha sociedade inhumana que invisibiliza e descarta as persoas maiores. Por iso falar de sexualidade na vellez segue a ser un tabú. De feito, hai estudos nos que se lles pregunta a persoas maiores de 65 anos que pensan da sexualidade a partir desa idade e a maioría das persoas, sobre todo mulleres, comentan que lles parece que é algo antinatural. “…son un ancián e no fondo non teño dereito a ter sexo, e moito menos cunha moza tan nova. Esa é a cerna do asunto. Así que debe entender o que lle pasou como un agasallo. Como algo anecdótico...o único certo é que es un membro da terceira idade, por dicilo en convencional e aséptico, e suponse que estamos, os vellos, fóra do sexo, fóra da carne, fóra desa parte da vida, xa o vivimos, xa foi, xa pasou, xa tivemos os nosos momentos.” Son palabras de Henrique, o protagonista de Eva tomando o sol, a última novela de Francisco Castro (Galaxia 2025), na que o autor, con moita sensibilidade, atrévese a tratar esta “realidade complexizada”, como a denomina a psicóloga e sexóloga vasca Norma Ageitos. Un escritor famoso de 80 anos e unha profesora de instituto de 45 viven unha intensa e breve relación, que esperta nel de novo o desexo e o namoramento, porque a sexualidade é algo básico no desenvolvemento das persoas, como quere transmitirnos Castro. Seguimos a ter una visión maioritariamente reprodutiva da sexualidade no canto de vivila como algo pracenteiro que, ademais, nos permite encontros con outras persoas. Por iso moitas mulleres a partir da menopausa pensan que xa non son mulleres e, daquela, para que ter relacións sexuais…E moitos homes asumen tamén esta idea, de aí que procuren outras relacións con mulleres máis novas. Coa vellez o noso corpo cambia, así como a nosa erótica, temos vivencias sexuais con menos frecuencia pero igual de pracenteiras que cando eramos mozos. Problemas Problemas frecuentes como a disfunción eréctil nos varóns ou a dispauremia (coito doloroso) nas mulleres hoxe teñen solución, pero o que realmente precisamos as persoas maiores é coñecer o noso corpo e explorar outras formas de procurar pracer soas ou acompañadas; é dicir, máis información e asesoramento con apoio de persoal socio-sanitario. Deberíamos considerar a sexualidade como unha parte máis da saúde, como recomenda a OMS e recoñece a Declaración Universal dos Dereitos Sexuais, coa existencia do servizo de Sexoloxía na Sanidade Pública, para que non sexa un privilexio senón un dereito de todas as persoas. Dinos o psiquiatra galego Juan Carlos Díaz del Valle, que todos os estudos revelan que a diminución da actividade sexual ten que ver coas enfermidades máis que coa idade e que a depresión, nas persoas maiores de 65 anos, é a responsable case do dez por cento das dificultades. Hai que ter en conta que un dos síntomas da depresión é unha diminución do desexo sexual e que os fármacos antidepresivos, consumidos maioritariamente por mulleres, poden fomentala. Unha depresión causada porque na inclemente sociedade na que vivimos, o culto á beleza física, a procura do éxito e a tiranía do corpo, son valores en alza. Esta situación agrávase, por exemplo, en persoas que viven en residencias ou na casa dos seus fillos e fillas, pola falta de intimidade e da soidade necesaria para gozar dunha sexualidade sa e pracenteira. A separación por sexos nas residencias impide, en ocasións, as relacións de parellas heterosexuais, pero o tabú medra se falamos de minorías eróticas ou sexualidades disidentes, tanto de parellas existentes como das novas que poidan xurdir neses espazos, onde tanto o persoal como as persoas ingresadas poden non respectar a diversidade e impoñer a súa moral represiva. Fronte a isto, saudamos iniciativas como as que están a xurdir da man de fundacións en Madrid e mesmo en Galicia, para persoas LGBTIQ+, das que cerca do 70% chegan á xubilación en risco de pobreza, porque na diversidade a igualdade de dereitos e oportunidades aínda é un soño. No TFG de Nerea Portabales Más Allá del tabú. La sexualidad durante la etapa de la vejez (UDC, 2023) figura que apenas existen estudos sobre a erótica das persoas maiores e, porén, somos o 20,08% da poboación en España e o 26,09% en Galicia, case 650.000 mulleres e homes con dereito a namorarnos sen sentir o ridículo, desexar e que nos desexen sen prexuízos e vivir unha sexualidade inclusiva e respectuosa coa vellez.