Que arde?

Domingo, 15 de outubro de 2017. Comeramos en familia en Parada (Ponte Caldelas). A calor era abafante e empurradas polos restos do furacán Ophelia as cinzas procedentes dos incendios de Ponteareas bailaban no aire. Polo demais, nada facía presaxiar que eses mesmos lumes orixinados no Condado acabarían por queimar a terra que estabamos pisando. Pasadas as 22.30 horas, as campás da igrexa da parroquia de Taboadelo tocaban ao rebato. O lume atopábase ás portas da aldea. Naquel momento, a veciñanza descoñecía que os fogos acabaran coa vida de varias persoas na Galiza. “Foi un tsunami, algo fóra do común. Rápido, rápido que non daba tempo a nada. É como cando rompe unha botella e se espalla todo o líquido do interior. Facía un ruído... como tiraba aquel vento. Non era cinza o que caía, nin muxicas, eran directamente anacos de troncos gordos cargados de lume e aquí non había nin bombeiros, nin protección civil nin nada”. Así narraba María, a nosa veciña, o vivido. O seu xenro, a súa filla e ela mesma, aos seus 67 anos, armados unicamente con mangueiras e caldeiros de auga, trataban de impedir que ardesen as casas. “Todo o ceo ardía e cando se calmou un pouco caían unha especie de bágoas, como os foguetes de cores. Prendían por todas as partes: o xardín, a caseta de madeira na que enredaban as nenas... por todo”. E mentres se daba esa loita desigual, ducias de persoas trataban de entrar na aldea para salvaren as súas vivendas. Os controis da Garda Civil impedíanllo. Berros, choros, desesperación batían coas ameazas dos axentes. Ao final, resignación e espera para poder avaliar os danos horas despois, mais nada se vía. Ardera parte do tendido eléctrico, custaba respirar. Todo negro. Á mañá seguinte, seguían a sentirse as árbores caer a cada pouco. A paisaxe, negra, fumegante. Tractores queimados, coches, furgonetas, hortas, galpóns, alpacas, viñas... e tamén animais, os arredores do centro de ensino e do instituto de Ponte Caldelas. As persianas das casas madrugaban facendo torsións imposíbeis, ao igual que as mangueiras que descansaban no chan. A ameaza de Altri Detrás das cifras de hectáreas calcinadas sempre hai historias persoais e hai medo, un medo que aínda é maior cando non tes ao teu carón axentes forestais nin bombeiros, cando estás soa e vives o máis parecido a un inferno. Aquela vaga de incendios, que chegaron ás portas de cidades como Vigo, deixara catro persoas falecidas na Galiza. En Portugal, os fogos deixaran máis de 60 mortos. Oito anos despois, seguimos condenadas a que a historia se repita: os predios próximos ás casas seguen sen limparse, os eucaliptos mandan no monte. Falta prevención e macroplantas como a proxectada por Altri en Palas de Rei representan unha bomba. Leo no Jornal de Notícias: “O fumo, que já se nota em Oliveira de Azeméis, a uns 30 quilometros de Arouca, vai comendo mato e muito eucalipto. Carlos Moreira, 60 anos, perdeu 10 mil euros em madeira, que estava em Santa Eulália, cortada e pronta para ir para uma fábrica de papel na Figueira da Foz". Non é difícil adiviñar de quen é propiedade esa planta como tampouco é difícil adiviñar que árbore é a que arde en todo canto vídeo vemos nos medios de comunicación e nas redes sociais sobre os incendios que están a afectar a Galiza e a Portugal, por moito que os vídeos promocionais do Partido Popular agochen a peste que se estende polo monte e mostren espazos naturais en que predominan as especies autóctonas. O primeiro plan forestal da Xunta da Galiza, de 1992, cifraba en 245.000 hectáreas a superficie máxima de eucalipto para 2032. A día de hoxe, o eucalipto ocupa máis de 420.000 hectáreas, un crecemento que responde aos intereses e necesidades do sector da pasta de celulosa, en que hoxe manda Ence. Se a macrocelulosa de Altri ve a luz, a área ocupada por eucaliptais terá que incrementarse necesariamente. Abandono Galiza é hoxe a autonomía do Estado español con máis superficie agraria abandonada, con máis do 35% da superficie agraria útil (SAU) sen traballar, segundo os datos oficiais do Ministerio de Agricultura. Unha cifra que non se explica sen as políticas que incentivan a plantación de eucaliptais, realizadas ao ditado dos xigantes da celulosa. A solución está sobre a mesa, un modelo de monte multifuncional que respecte a biodiversidade e que responda aos intereses dos sectores produtivos galegos e á riqueza do país.