O poder xudicial en 2025

Xa van aló cincuenta anos da morte de Franco e estamos a vivir tan sinalado cabodano nun ambiente un pouco raro. Asistimos, por unha banda, á existencia de hordas de machos mozos lobotomizados que defenden o franquismo. Os da miña quinta que defendían o franquismo eran xente ben, pero a raza empeorou. Agora tamén ensinan o sobaco os mortos de fame. Fronte a este drama, os finos e desafogados que gobernan no Estado español parecen estar moi entregados á pedagoxía antifranquista, asunto altamente positivo pero sorprendente, dado que nos anteriores 49 anos moito non fixeron, á parte de ensinar as plumas. E a terceira pata que a min me desconcerta neste asunto de revisitar o franquismo é a do poder xudicial. Sería casualidade, ou non, que a resolución do asunto do fiscal xeral se coñecese o 20 de novembro. O caso é que non se atoparía aínda que se quixese unha data máis sinalada para reflexionar sobre a situación actual do poder xudicial en España. División de poderes Pasar dunha ditadura a unha democracia implica un proceso de reconversión, e as reconversións de certo calado son complexas. Coa Constitución de 1978 non se inventou nada relevante, alén dunha nova distribución territorial do poder que se acabou saíndo de nai pola vía da división de todo o Estado en comunidades autónomas. No esencial –forma de Estado, sistema económico constitucional, dereitos fundamentais ou división de poderes– seguiuse a liña marcada polas constitucións de Europa occidental posteriores á segunda gran guerra. E falando da división de poderes, o esquema é o que todos sabemos e que se soe identificar erroneamente co nacido da Revolución Francesa. Digo erroneamente porque os revolucionarios franceses tiveron claro que resultaba absolutamente preciso para sentar as bases dun novo Estado sustentado na soberanía popular que había que acabar coa chamada noblesse de robe –nobreza de toga–, co sistema xudicial real dos parlamentos xudiciais, no que os cargos podían ser obxecto de compravenda e de herdanza, que consolidou unha caste xudicial conservadora e oposta aos intereses da burguesía que impulsou a revolución. Hai un problema estrutural na división de poderes, é necesario que o xudicial controle a acción do executivo, pero non é admisible que a substitúa Precisamente por ter claro o que acabamos de dicir, a separación de poderes definiuse con certas peculiaridades en Francia, fixándose o moi significativo criterio de que xulgar a administración tamén é administrar, que vén sendo o mesmo que prohibirlles aos xuíces meter os fociños nas cousas da administración, ou noutras palabras máis comedidas, asegurarse de que o poder xudicial non cae na tentación de substituír o poder executivo no exercicio das funcións que lle son propias. Esta separación tan marcada entre o executivo e o xudicial en Francia, evidentemente, non implicou a inmunidade do poder executivo, que leva mais de 200 anos fiscalizándose a si mesmo. Velaí o inmenso prestixio do Consello de Estado francés, dedicado a tal labor. Probablemente ese sistema non funcionaría ben no Estado español actual, dado que aquí non hai tradición democrática. Pero o conto vén a que na España de 2025 identificamos o mesmo problema que na Francia do final do Antigo Réxime. Día si e día tamén sae nos medios de comunicación algún papanatas que se escandaliza porque se critiquen as decisións do poder xudicial, cousa que non se entende moi ben, porque o poder xudicial é un poder constituído, non un poder soberano. Críticas ás decisións xudiciais Hai un tempo atopámonos cunha sentenza do Tribunal Supremo que limitaba a retroactividade da nulidade das cláusulas solo das hipotecas, aforrándolles aos bancos unha pila de cartos. Tivo que vir o Tribunal de Xustiza da Unión Europea a solucionar o escándalo. Antes diso, en 2007, o Tribunal Supremo determinou que un proceso penal non pode continuar se a única acusación é a popular, o cal pasou á historia co nome de doutrina Botín. Mais recentemente o Tribunal Supremo interpretou que un acto político pode ser fiscalizado xudicialmente fóra do estritamente regrado, anulando o nomeamento de Magdalena Valerio como presidenta do Consello de Estado por non reunir, a criterio da Sala correspondente, o requisito legal de ser xurista de recoñecido prestixio. Se nunha democracia non se poden criticar sentenzas como estas, imos mal. Hai un problema estrutural na división de poderes, porque é necesario que o xudicial controle a acción do executivo, pero non é admisible que a substitúa. Nin é san, en termos democráticos, que non se abra un debate público a este respecto.