A mancha forestal vermella

Recentemente publicouse o artigo "Drivers of forest harvesting intensity patterns in Europe" na revista Forest Ecology and Management (2025). O estudo mapea diferentes sistemas de xestión forestal en Europa, mostrando onde cada tipo é máis frecuente e como encaixan coas políticas da UE sobre clima e biodiversidade. Establecen cinco categorías: bosques sen manexar, silvicultura próxima ao natural, silvicultura con obxectivos combinados, intensiva e moi intensiva. Vemos como en Europa occidental predominan prácticas acordes coa natureza con múltiples obxectivos, o norte de Europa aproxímase a un modelo forestal intensivo e no sur e leste europeos o modelo é unha combinación de obxectivos. Os bosques sen manexar están apenas representados, son puntos diseminados apenas apreciables a escala europea salvo no extremo norte de Finlandia. As áreas quentes de explotación moi intensiva destacan en vermello no mapa: o gran triángulo das Landas francesas e, para sorpresa, creo que de ninguén, Portugal e Galiza. Cómpre apuntar que forest –bosque– é empregado a modo comodín: serve tanto para un bosque virxe como para un cultivo arborado, polo que se falamos de cultivos temos verbas máis apropiadas como plantación ou monocultivo e é preferible reservar bosque para as formacións espontáneas e autóctonas, naturais ou seminaturais, con relacións ecosistémicas complexas. Como dicía, no mapa brillan en vermello intenso Portugal e Galiza con historias forestais paralelas. Non brilla o verde dos bosques. Non, o que brillan son os cultivos forestais altamente intensivos de eucaliptos e piñeiros, cultivados para alimentar a industria da celulosa e da madeira de baixa calidade. Os eucaliptos son especies exóticas invasoras, os piñeiros, en determinadas contornas, tamén o son; e en todo caso trátase de especies pirófitas que actúan como combustible perfecto para incendios forestais que van a ser cada vez máis extremos co vento a favor do cambio climático que desata os coñecidos como lumes de sexta xeración, case inapagables e que son unicamente contidos grazas a recursos públicos millonarios. Deterioración ambiental É un truco de prestidixitación forestal. O lume devora, as brigadas loitan, as arcas públicas pagan esa factura, as subvencións de novas plantacións máis o seu mantemento, as empresas presionan. É dicir, externalízanse os custos ambientais e económicos, drenando cartos públicos a determinadas empresas privadas que, grazas ao truco, poden manter as súas contas de resultados. Fálase moito no estado de "os das paguitas" que, efectivamente, vemos que existen pero non son quen se di. Estas externalidades negativas, sobre as que xa se ten falado e escrito o suficiente, son a perda de diversidade biolóxica, o impacto paisaxístico descontrolado, os lumes catastróficos e a destrución de sumidoiros de carbono, o que vai en contra dos obxectivos climáticos. Inda que non é unha cuestión menor, hai algo do que se fala menos: a irreversibilidade do proceso a escalas temporais e físicas apreciables que supón unha hipoteca económica para as xeracións futuras. Case a totalidade da poboación galega e portuguesa vive rodeada desta deterioración ambiental, o que baixa o listón colectivo: aceptamos como "normal” un medio que en calquera outra parte sería cualificado de desastroso. Expresalo así quizais poida suscitar sorpresa e mesmo rexeitamento en moitas persoas, o que nos da a medida da disonancia cognitiva que temos sobre o noso país, a nosa paisaxe e o noso medio. Proporciónanos outras lecturas interesantes. Se o forestal está hiperexplotado non está, polo tanto, "abandonado", outra verba máxica recorrente sobre o noso monte. Se o valor ambiental e paisaxístico é case nulo, a porta a calquera outro impacto queda aberta; así é como funciona a degradación acumulativa. A conclusión é evidente e coñecida. Cómpre prohibir novas plantacións de eucalipto e, ollo, tamén de piñeiros, e comezar a restaurar a gran escala as áreas actualmente destruídas por este sistema perverso. Débese parar a degradación ambiental, recuperar biodiversidade, reducir o risco de incendios catastróficos e garantir o ben común, non só o beneficio de determinados consellos de administración. Lonxe de intentalo, afóndase no problema con cada decisión que se toma nos despachos do Goberno da Xunta. Non hai nada que engadir ao respecto que non saibamos sobre a implantación de Altri. Mentres, o estudo pon de manifesto que países como Alemaña ou Austria fan fincapé en aproximacións multifuncionais que harmonizan economía e obxectivos sociais e ambientais. Ás veces, dicir o evidente convértese en transgresor e, logo de ver o mapa do artigo, coa súa mancha vermella que cobre boa parte de Galiza e Portugal, é imposible alegar que non sabíamos o que estaba pasando.