O Estado transferiu en 2021 a Galiza 5.082 millóns menos dos recadados en impostos

As contas públicas de 2021, cuxa liquidación vén de dar a coñecer o Executivo español, certifican un saldo neto negativo para a Galiza nas súas relacións co Estado español. Neste sentido, o economista Xosé Díaz, quen fora presidente da Comisión de Economía e Facenda do Parlamento galego na V lexislatura, nun traballo rematado neste mes de agosto e titulado Os resultados da liquidación do réxime común ou das “rexións” en 2021, sinala que nesa anualidade Galiza perdeu 5.082 millóns de euros. Os datos achegados por Díaz, aos que tivo acceso en exclusiva Nós Diario, indican que o Estado recadou en impostos na Galiza en 2021 un mínimo de 13.974 millóns, mais só reintegrou 8.892 millóns. A este respecto, Díaz aclara que deses 8.892 millóns de euros, 6.129 millóns de euros proceden de ingresos tributarios e 2.763 millóns de euros de transferencias do Estado. As cifras fornecidas pola liquidación orzamentaria de 2021 sitúanse na dirección doutras anualidades. Neste sentido, corrixen a disfunción xerada en 2020 pola pandemia do coronavirus, que provocou unha caída na recadación como consecuencia da paralización da actividade económica derivada dos sucesivos confinamentos. Aínda así, o Estado recadou en impostos en 2020 na Galiza un mínimo de 11.938 millóns mais só reintegrou ao país 7.944 millóns. Os números son semellantes aos derivados das liquidacións orzamentarias de 2019, 2018 e 2017. Díaz lembra a Nós Diario que “en 2019, a Galiza perdeu 4.572 millóns de euros, após contribuír cun total de 13.222 millóns de euros e só recibir 8.650 millóns de euros” e “en 2018 a cantidade achegada por Galiza ao Estado situouse nun mínimo de 13.132 millóns”, porén a contía devolta ficou en 8.268 millóns de euros, provocando un saldo negativo de 4.864 millóns. Ao tempo, en 2017, as galegas e galegos contribuíron ao Estado cuns tributos mínimos de 12.214 millóns, reintegrando a administración estatal 7.643 millóns e xerando un balance negativo de 4.571 millóns de euros. O economista, autor do ensaio As contas que nos contan, libro publicado por Sermos Galiza S.A. e un dos grandes expertos en financiamento público, advirte dos “riscos do actual sistema” e critica “a falacia de que a capacidade fiscal galega consiste nos tributos cedidos e non na tributación total que soportan os galegos e as empresas que teñen unha actividade empresarial na Galiza”. Precisamente, o Estado fixa a “capacidade fiscal galega” en 6.129 millóns de euros, contía que se corresponde só con 43,9% do recadado na Galiza. Díaz maniféstase crítico co actual modelo de financiamento. Nesta liña, aposta por avanzar cara a un sistema diferente que permita ao poder galego recadar todos os tributos, fixar unha política fiscal propia e dotarse dun marco que lle posibilite contar a Galiza coa suficiencia financeira necesaria para a prestación dos diversos servizos públicos. Consello de Contas Unha parte destas críticas son asumidas polo Consello de Contas da Galiza. A este respecto, na fiscalización da Conta Xeral galega de 2020, advirte da “insuficiencia do actual modelo para proporcionar os recursos financeiros necesarios para a cobertura das necesidades de gasto que leva a prestación dos servizos da súa competencia”. Na mesma orientación, considera "de urxencia" a aprobación dun novo modelo que solucione estas insuficiencias, "en consonancia cos elementos diferenciais que concorren na prestación dos servizos que realiza a nosa Comunidade Autónoma". Díaz entende que “nestas condicións resulta obvio que Galiza, agora, non dispón da capacidade de contar cunha política fiscal e orzamentaria que lle garanta unha autonomía política beneficiosa e que lle dea unha solución progresiva aos seus problemas presentes e futuros e á mellora do benestar da súa poboación, evitando a lacra de emigración, interna e externa, entre outras”. Díaz sinala que “a elección dun sistema de financiamento dado determina directamente o nivel de autogoberno ao que aspiramos, posto que o financiamento do custo do nivel de autogoberno -das competencias que o integran e o conforman- descansa basicamente no sistema de financiamento polo que se opta ou defende”. A lexislación española estabelece dous modelos de financiamento diferenciados para as comunidades. A maioría, entre elas Galiza, acóllense ao denominado réxime común, mentres que Euskadi e Nafarroa fan parte do sistema do concerto, o que lles permite recadar os seus propios tributos e contar con instrumentos reais de política económica, o que segundo algúns economistas explica en boa medida o seu maior nivel de prosperidade. Un debate cualitativo Xosé Díaz, que participou na Comisión especial do Parlamento galego sobre financiamento, creada en 2022, considera que “o sistema de réxime común e o de concerto son moi diferentes, tanto no cuantitativo como, especialmente, no cualitativo. O último corresponde ao recoñecemento de facto, que non de iure, como nación, facendo obvia a existencia dun Estado plurinacional. Ademais da existencia dunha facenda propia auténtica, resulta como froito dunha negociación bilateral en pé de igualdade, existindo paridade de membros por ambas as dúas partes”, conclúe o economista en conversa con Nós Diario. A reforma do modelo de financiamento no centro do debate político estatal O economista e especialista en financiamento público Xosé Díaz. (Foto: Nós Diario) A correlación de forzas derivada das eleccións estatais de 23 de xullo sitúa o debate e aprobación dun novo sistema de financiamento como punto chave da vindeira lexislatura. O papel decisivo outorgado pola cidadanía ás forzas nacionalistas de Euskal Herria, Galiza e Països Catalans avanzan o desbloqueo dun modelo aprobado con rango de lei á volta de 2009, cos votos favorábeis do PSOE e coa abstención do Partido Popular e prorrogado desde 2014. A totalidade das forzas políticas que lograron representación polas circunscricións galegas no Congreso dos Deputados defenderon durante a pasada campaña electoral unha mudanza no modelo de financiamento, mais discreparon na súa orientación. Mentres que o BNG defendeu un sistema de concerto que permita a Galiza a xestión da totalidade dos seus tributos, PP e Sumar consideraron inxusto o actual modelo, mais apostaron por manter o país dentro do réxime común. Nesta conclusión, coincidiron co PSOE, quen non avaliou de maneira negativa o sistema de financiamento vixente. A liquidación do orzamento do Estado de 2021 será o punto de partida para os traballos de elaboración dun novo modelo de financiamento, que debe garantir a Galiza suficiencia financeira para a prestación dos servizos e os instrumentos precisos para a dinamización económica. Un debate de natureza política e non de técnica contábel, onde ficará evidenciado con exactitude o carácter do modelo territorial do Estado e o alcance real da descentralización.