Desandar o camiño da equidade

Resoa estes días a modesta petición (enténdase ironicamente) do CEO do grupo privado Ribera Salud, que xestiona o hospital público de Torrejón de Ardoz, aos seus directivos: "Lo único que pido es: desandemos el camino". Está referíndose a aumentar as listas de espera, realizando menos intervencións cirúrxicas e rexeitando pacientes ou procesos pouco rendibles economicamente. E nunha perversión sorprendente do modelo privatizador da comunidade madrileña, recomenda priorizar a atención aos "cápita" (pacientes que elixiron o centro como referencia aínda que non estaban asignados territorialmente) fronte aos "non cápita" (aos que lles toca o hospital e polos que cobran unha cota fixa). Negocio É máis que posible que aínda que esta noticia nos escandalice, non nos sorprenda. Escandaliza o descaro e a falta de pudor, escandaliza a impunidade que está na base deste paradigma empresarial, mentres sexan discretos (algo que se perdeu coa filtración dos audios), pero pode que non nos sorprenda que unha empresa privada se guíe polo negocio. O que non deberiamos aceptar, e sexamos quen de sorprendernos e escandalizarnos, é que esta posición empresarial en relación con servizos fundamentais (como a sanidade, a educación ou o sistema de protección social) se sosteña porque os gobernos o permitan, faciliten e prioricen. Que pasa se a conta de resultados está por riba da asistencia, tratamento e curación da cidadanía? A única cousa boa que podemos destacar da polémica destes días é que por fin volve nomearse a lei 15/1997 sobre habilitación de novas formas de xestión do Sistema Nacional de Saúde, que abriu a porta á privatización da sanidade e que aínda non se derrogou despois de case 30 anos. Foi no seu momento aprobada pola maioría do Congreso dos Deputados cos votos en contra do BNG e IU, e en todos estes anos só se conseguiron modificacións parciais e máis ben simbólicas que non lograron anular o furor privatizador da sanidade pública. Os principios reitores da sanidade pública están máis ameazados que nunca. A universalidade e a equidade parecen utopía e non dereitos a defender e consolidar, entre outros motivos, se queremos falar na linguaxe economicista que tanto gusta a CEO e empresas (incluídas as públicas), porque estes principios son eficaces e eficientes. E salvan vidas. Gústame especialmente unha descrición de saúde da OMS, menos coñecida que a definición oficial "estado de completo benestar físico, mental e social e non só a ausencia de afeccións e enfermidades", pero que é máis clara e directa: a saúde depende das circunstancias nas que as persoas nacen, crecen, viven, traballan e envellecen. Supera a visión sanitaria máis tradicionalmente bioloxicista, centrada nos déficits e a enfermidade. Tamén deixa entrever a importancia da prevención incidindo nos factores ambientais e sociais que danan a saúde dos e das cidadás. Nunha perspectiva de privatización de servizos de saúde, ata que punto son rendibles as intervencións preventivas? Accesibilidade Por outra banda, a OMS e todas as organizacións con competencias en saúde inciden nos determinantes sociais da saúde, esas condicións que fan que as persoas teñamos máis ou menos risco de enfermar segundo as circunstancias culturais, ambientais ou sociais que nos tocou vivir. Son especialmente recoñecidos dous factores de desigualdade: o xénero e o nivel socioeconómico. En saúde mental, as cifras desiguais na prevalencia da maior parte dos diagnósticos psiquiátricos fan moi evidente este gradiente social, sendo as mulleres e as persoas con peores condicións económicas as mais afectadas. Alcanzar a equidade en saúde, en palabras da OMS, significa que as persoas poidan desenvolver o seu máximo potencial de saúde independentemente dos determinantes sociais aos que se ven sometidos. Entre outras medidas de corrección das inequidades, destacan nun lugar prioritario a garantía no acceso á atención sanitaria e outros servizos básicos. É dicir, que toda persoa que necesite unha atención de saúde poida acceder en igualdade de condicións aos dispositivos asistenciais, procedementos e técnicas recomendadas en función do seu problema de saúde. Pero que pasa se a conta de resultados está por riba da asistencia, tratamento e curación da cidadanía? Que ocorre se á fronte do centro sanitario hai cargos que pensan que "facemos actividade que nos prexudica" (economicamente) e están buscando o modo de facer trampas e buscar atallos para mellorar a rendibilidade dos seus accionistas? Pensar que a noticia destes días é unha cuestión puntual, dun CEO sen escrúpulos ou localizado fóra de Galicia, é un erro catastrófico que nos impedirá frear o actual desmantelamento da sanidade pública.