As cicatrices invisíbeis do sol: especialistas en Dermatoloxía alertan dos perigos para a pel

A calor asfixia Galiza neste inicio de xullo. Durante estas datas, a maior parte das persoas evita o formigón e o asfalto quente dos centros urbanos e busca refuxio nas praias, nas piscinas e na natureza para refrescarse. É un momento crítico para a saúde da nosa pel: unha exposición ao sol prolongada pode provocar danos invisíbeis —e irreparábeis— a longo prazo se non nos protexemos correctamente. Por este motivo, a comunidade experta trata de concienciar a sociedade da importancia de empregar cremas protectoras no verán. A parte mala do sol atópase, sobre todo, nos raios ultravioletas. De acordo co dermatólogo Jesús del Pozo, esta radiación clasifícase en tres tipos segundo a súa lonxitude de onda: “A radiación ultravioleta A é a que ten maior profundidade e maior efecto a longo prazo. Fai que, co tempo e cos anos, se desenvolvan cancros de pel”. Este especialista do Complexo Hospitalario Universitario A Coruña (Chuac) afirma que o tipo de cancro máis habitual no país é o carcinoma basocelular, unha lesión que só dá problemas cando está moi estendida. “Teno máis do 90% da poboación a partir de certa idade”, agrega. A respecto da incidencia doutros cancros, del Pozo detalla que “na Galiza temos unha das incidencias de melanoma máis altas do Estado”, afirma. A pesar de que no país, en xeral, hai unha menor taxa de sol en relación con outros territorios, a incidencia de diferentes cancros de pel está aumentando significativamente debido ao envellecemento da poboación, entre outros factores. “A radiación produce un dano acumulativo na pel”, confirma del Pozo. Isto significa que as persoas de idade avanzada teñen un risco elevado de chegar a sufrir este tipo de doenzas. Outra das explicacións que xustifican esa maior influencia do melanoma na Galiza pode estar na exposición intermitente ao sol. A pel ten uns mecanismos de defensa que se van acostumando paulatinamente para que o sol non faga dano, explica del Pozo. “As persoas que viven en latitudes nas que sempre hai sol teñen moito máis activos eses mecanismos, se te expós ao sol de maneira máis intermitente tardan máis en activarse e por iso pode facernos máis dano”, engade. Na súa opinión, este tipo de exposición é moi “prexudicial”. As persoas expertas en dermatoloxía coinciden en destacar que a mellor forma de previr efectos negativos sobre a pel é usar cremas protectoras. Sabela Rodríguez, dermatóloga no Complexo Hospitalario Universitario de Santiago (CHUS), sinala que este tipo de produtos son unha “boa ferramenta” para protexernos do sol, mais é preciso aplicalas correctamente. “O recomendábel é que se apliquen de forma uniforme por todo o corpo antes da exposición solar e que se reaplique cada dúas horas”, puntualiza. Segundo Rodríguez, existen estudos médicos que afirman que a poboación só aplica unha cuarta parte da cantidade idónea. As cremas solares non só serven para previr a aparición do cancro de pel, tamén atrasan o envellecemento cutáneo Rodríguez ve con preocupación os discursos que circulan polas redes sociais en contra do uso de cremas solares. “Cando facemos tantas campañas de protección solar e dicimos que hai que protexerse e que debemos ter coidado co sol é porque é un feito incontestábel”. Desde a perspectiva desta especialista, tamén é moi importante que a sociedade consulte o grao de radiación antes de saír á rúa no verán. “Se o índice ultravioleta é alto debemos ser estritos coa protección. Se é extremo, o recomendábel é non exporse ao sol”, enfatiza. Hoxe existe unha ampla gama de cremas protectoras avaliadas cientificamente nas grandes superficies de distribución. “Agora para que Sanidade aprobe unha crema protectora esta ten que cumprir unha serie de criterios moi estritos”, asegura Jesús del Pozo. As que teñen un factor de protección 30 ou 50 tiveron que pasar unha serie de controis “moi rigorosos” nos que se define ese nivel de protección. Ademais, todos estes produtos deben informar de se protexen da radiación infravermella ou da luz visíbel. Á hora de escoller un protector no que debemos fixarnos é en que sexa un artigo homologado. Mais as cremas solares tamén contribúen de maneira notábel a atrasar a aparición do fotoenvellecemento, un proceso de desgaste gradual e irreversíbel do coláxeno e outras fibras que integran a estrutura da pel e que a manteñen lisa e tersa. “Os dermatólogos temos claro que evitar a exposición solar excesiva con medidas físicas ou filtros solares é o mellor aliado anti-idade que existe e o que máis vai prolongar a saúde da nosa pel”, asegura Rodríguez. Grupos de risco A xenética de cada persoa determina en gran medida o seu grao de resistencia ao dano que produce a radiación na pel, mais tamén existen outros factores que se deben ter en conta, como a idade. Rodríguez considera que as crianzas menores dun ano non deben exporse ao sol directamente: “Non debemos involucralos en actividades onde a exposición sexa inevitábel sen a protección adecuada, que idealmente debe realizarse con prendas de roupa e buscando sombras”. A partir do ano, a protección deberase realizar non só con roupa e parasois, senón tamén con filtros pediátricos. A cor de pel é outro dos condicionantes que inflúen na saúde dérmica. “Máis que de cor de pel, os dermatólogos falamos de fototipos de Fitzpatrick, unha escala que permite coñecer que potencial teñen os pacientes de sufrir danos pola exposición solar”, aclara Rodríguez. Os fototipos I e II correspóndese coa poboación de pel clara e ollos claros, e este grupo ten un maior risco de desenvolvemento de certos tipos de cancro cutáneo. “As persoas de pel escura teñen unha maior defensa cara a radiación ultravioleta”, asegura Del Pozo. O papel da concienciación A concienciación por parte das autoridades sobre os riscos da exposición solar diríxese especialmente á mocidade, xa que é un colectivo vulnerábel ante a presión das redes sociais e a cultura do bronceado. “As redes sociais tenden a potenciar condutas perigosas, como as ‘tatuaxes solares’ que promoven a exposición solar indiscriminada”, denuncia Rodríguez. A mensaxe que máis sorprende a esta dermatóloga é o “bronceado saudábel” que se puxo de moda nos últimos anos. “O bronceado é un mecanismo de defensa da pel para protexer as células dunha agresión, a radiación ultravioleta excesiva”. O organismo responde fabricando melanina, o noso pigmento e fotoprotector natural. Se a pel está bronceada significa que tivo que defenderse e esta circunstancia en ningún caso é “saudábel”.