Anatomía do fanatismo: da ficción crítica á manipulación real

O que acontece en Yonville é ficción literaria; o que acontece en Madrid é realismo político. Ambos espazos –o imaxinario narrativo e o institucional contemporáneo– partillan unha lóxica común: a mentira como ferramenta de autoridade moral. Flaubert constrúe, desde a literatura, unha crítica feroz ao fanatismo e á vulgaridade intelectual da súa época. Hoxe, certas institucións políticas reproducen esa lóxica baixo aparencia científica. A anatomía do fanatismo transcende o tempo: muda a forma, mais conserva o fondo. No capítulo XI da terceira parte de Madame Bovary, o cura da ficticia cidade de Yonville, tras a morte de Emma, volta á intolerancia confesional lanzando anatemas contra o espírito do século, sen esquecer, cada quince días, "contar a agonía de Voltaire, que morreu engulindo os seus excrementos, como todo o mundo sabe". A retórica do medo e a desinformación non precisan púlpitos nin sotanas: abóndalles autoridade aparente, repetición constante e credulidade xeral A referencia a Voltaire non é inocente. O filósofo morreu en 1778, serenamente e sen arrepentimento relixioso. Porén, o clero difundiu relatos grotescos sobre a súa agonía para reforzar a súa autoridade. Flaubert recupera esa mentira non para confirmala, senón para mostrar o mecanismo que a propaga. O cura encarna a obsesión doutrinal e a ignorancia; a frase "como todo o mundo sabe" é o centro da ironía: aparenta verdade universal e revela falsidade. O narrador non comenta: deixa que o cura fale para que se desacredite. O estilo indirecto libre, que mestura narrador e personaxe, xera ambigüidade e sátira. Voltaire simboliza a razón; o cura, a cegueira doutrinal. Ao tentar humillar o filósofo, degrádase a si mesmo. O obxecto de burla non é Voltaire, senón a autoridade que se sustenta na mentira. A cidade de Yonville é o microcosmos da mediocridade: Emma morre afogada na súa propia frustración; Homais busca prestixio e o cura refúxiase na obsesión doutrinal. Ambos representan as dúas caras da estupidez moderna –a laica e a relixiosa– que Flaubert denuncia. A anécdota de Voltaire condensa a crítica: o rumor convértese en "verdade universal" ao servizo do poder. De Yonville a Madrid A mesma lóxica reaparece hoxe. O Concello de Madrid, gobernado por PP e Vox, difundiu información sobre un suposto "síndrome postaborto", con advertencias de depresión, culpa ou alcoholismo nas mulleres que interrompen o embarazo. Esa "síndrome" non está recoñecida pola ciencia nin existen probas dun vínculo específico co aborto. A súa difusión responde a unha estratexia ideolóxica que apela ao medo e á culpa, convertendo a desinformación en control moral. O paralelismo con Flaubert é evidente: igual que o cura propagaba a falsa agonía de Voltaire como "verdade universal", certas institucións difunden discursos sen base científica coa aparencia de obxectividade. O perigo non está na mentira concreta, senón na súa aceptación automática, no "como todo o mundo sabe" que transforma a ignorancia en senso común e perpetúa o poder. Yonville mostra a degradación do amor, da relixión e da ciencia. O episodio cumpre tres funcións: satiriza o clero rural, contrapón mito e verdade e emprega a ironía flaubertiana, deixando que a intolerancia se autodestrúa ao falar. A retórica do medo e a desinformación non precisan púlpitos nin sotanas: abóndalles autoridade aparente, repetición constante e credulidade xeral. Ficción e realidade dialogan: Flaubert desmonta o fanatismo relixioso desde a literatura mais a observación crítica da situación actual mostra a súa persistencia cun diagnóstico común: a mentira como instrumento de autoridade moral, sexa desde o púlpito ou desde a institución pública. A ironía flaubertiana, convertida en método analítico, permite desmontar a lóxica do poder sen apelación directa. Non é preciso denunciar, abonda con mostrar o absurdo. Flaubert amosa a degradación moral e intelectual da Franza provinciana; o episodio de Madrid revela que a manipulación informativa segue a ser un instrumento de control. De aí a sinceridade brutal do PP ao afirmar que mentir non é ilegal. Flaubert tería asentido, coa súa ironía, ante a vixencia do fanatismo e da mentira. A literatura, ao cabo, non só imita a vida: tamén a anticipa e a denuncia. E mostra o fácil que é viaxar de Yonville a Madrid e o pouco que custa.