Que pode pedir Galiza á política de pesca da Unión Europea?

Debe ser tal vez, precisamente por esa cotiandade construída ao longo de todas as xeracións de humanos que pisaron a terra, que a Unión Europea parécese a un adolescente nuns grandes almacéns, completamente abraiado polas novidades. Pero, vaiamos por partes. A UE constitúe o maior mercado de peixe (enténdase que nos referimos a pescados, moluscos, crustáceos, etc.) do planeta, non obstante, ten decidido satisfacer esta demanda é base as importacións e en detrimento da capacidade produtiva propia. Efectivamente, se no ano 2008 a taxa de autosuficiencia (a capacidade de abastecer a demanda coa produción propia) era do 44%, a día de hoxe baixa xa do 38% e a tendencia indica que seguirá a caer. Un resultado que non é alleo ao diferencial de esixencias que Europa fai á produción das frotas propias e a das alleas. O paradigma detrás desta lóxica é que o mercado proverá. Mentres manteñamos a nosa capacidade adquisitiva alguén nos quererá vender peixe; se non é pescada, será salmón, e se non é salmón... tal vez será polo. O caso é que o mercado proverá o alimento máis eficiente. En paralelo, a política de redución do esforzo pesqueiro da UE, en teoría para axustar a capacidade de pesca ao estado dos stocks, ten levado a unha caída continuada da frota e do emprego. Sé entre 2013 e 2021 a frota pesqueira europea reduciuse en 6.185 buques, até situarse nos 74.635 para os 27 estados membros. Para aqueles que se pregunten se isto é moito ou pouco: a de Europa é unha frota moi pequena. En termos de emprego, entre 2013 e 2021 pasamos de aproximadamente 84.000 ocupados (equivalentes a tempo completo, sen contar Grecia) a uns 67.000, unha caída do 18,2%. Sobre un 17% dese emprego localízase en Galiza. Ningunha actividade económica e, menos aínda a pesca, se distribúe homoxeneamente no territorio, de modo que a redución do emprego ten efectos moi localizados ameazando o sustento de vilas moi concretas nas que se vive do mar. Falo no caso de Galiza de lugares como Foz, San Cibrao, Burela e Viveiro (A Mariña), Cedeira (Ferrolterra), Sada (comarca da Coruña), Malpica, Corme e Laxe (Bergantiños), Camariñas (Terra de Soneira), Muxía e Fisterra (comarca de Fisterra), Muros, Noia e Portosín (comarca de Noia), Ribeira, A Pobra do Caramiñal, Boiro e Rianxo (O Barbanza), Carril, Vilaxoán, A Illa de Arousa, Cambados e O Grove (O Salnés). Os 1.500 quilómetros de costa galega están sazonados de vilas que viven da pesca, non porque o peixe caia só nas redes, senón porque desenvolveron técnicas, artes, xuntaron o capital, investiron, innovaron, adaptáronse a cambios lexislativos e das preferencias das consumidoras e dos consumidores e, en definitiva, desenvolvéronse competitivas. A pesca da sardiña cae mentres o sector demanda ao Estado español un novo repartimento da cota Impulsar a competitividade Dado que, como dicíamos, a actividade económica non se distribúe homoxeneamente polo territorio é preciso que a política se adapte á escala da actividade, a escala na que a vida das persoas ten lugar, e adopte as iniciativas que impulsen políticas de competitividade que favorezan a especialización local e rexional no marco dos límites dos ecosistemas naturais, económicos e sociais. Vamos, por tanto, a algunhas das propostas máis relevantes que consideramos que se deberían reclamar. En primeiro lugar, é imprescindible equilibrar o campo de xogo entre as producións propias. Non podemos impoñer as condicións doutras frotas, pero si a dos produtos que entran en Europa. Isto implica que os produtos importados cumpran as medidas de conservación ambiental, trazabilidade, xestión pesqueira, seguridade alimentaria, control da produción, condicións laborais e seguridade a bordo e, en xeral, os mesmo requirimentos que se impoñen aos propios. Así mesmo debe garantirse que a aplicación estrita destas esixencias nos controis aduaneiros de xeito que non existan portas traseiras ou puntos de baixo control. Particular fincapé debe facerse en evitar a entrada de pesca ilegal ou obtida en condicións dubidosas. O contrario é fomentar a competencia desleal contra as nosas frotas. En segundo lugar, e en relación ao anterior, debe observarse que os tratados de libre comercio toman en consideración o impacto económico e social específico e territorializado e que non significan o socavamento de producións propias, actualmente sostibles. Determinados produtos pesqueiros e marisqueiros deben ser considerados sensibles. É dicir, a política comercial da UE debe traballar a favor do desenvolvemento e non só do mercado. O tratado de libre comercio que se está a negociar con Tailandia é un perfecto exemplo desta cuestión. A industria galega da conserva supón 88% da facturación do sector a nivel estatal A frota europea está envellecida, é necesario contar con un programa de impulso que promova a renovación da frota incorporando enerxías máis eficientes e mellorando a habitabilidade e seguridade a bordo. Estes aspectos son chave para favorecer a entrada de mozos e mozas nesta actividade. A sostibilidade, tamén na pesca, implica o consumo de especies de proximidade, especies xeralmente incorporadas na tradición e cultura gastronómica. É preciso que se habiliten medidas que, en cada caso, favorezan o consumo deste tipo de especies, sobre todo cando, como é o caso da dieta atlántica, están asociadas a hábitos de vida saudables. As políticas e regulamentos que afecten a pesca deben contar con informes de impacto económico e social. Estes non só achegan información imprescindible, senón que permiten obter orientacións para evitar danos innecesarios. A crecente carga burocrática resulta complicada para as pequenas empresas e as persoas autónomas, o que tende a provocar non só maiores custos en asesoría ou dificultade de acceso ás axudas, senón, sobre todo, unha sensación crecente de frustración, de desapego, unha distancia crecente coas institucións. A celulosa de Altri poría en perigo 19.000 postos de traballo na ría de Arousa: "O seu modelo é a antítese da pesca" Por aí vén o principal problema, o efecto de santificar o mercado en detrimento das persoas, do seu modo de vida e da súa cultura, o efecto de renunciar ás políticas de competitividade sectorial e deixar que o mercado regule; o efecto de eliminar certo grado de amparo ante as continxencias do mercado, como é propio do estado do benestar; o efecto de sementar incerteza, como hoxe en día se fai con sectores como a agricultura e a pesca, é que as persoas quedan atrás, séntense prescindibles, inseguras e comeza a desafección das institucións tradicionais. E onde o Estado do benestar claudica, emerxe a extrema dereita. Europa non pode traballar tanto contra si mesma, así que, si, sobre todo, o que debemos esixirlle á UE é que non faga tanto esforzo en equivocarse.