O modelo actual de financiamento compromete a prestación dos servizos públicos

O proceso de investidura en Catalunya volveu pór no primeiro plano da actualidade o sistema de financiamento autonómico. Á demanda de Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) dun modelo de financiamento para o seu país fóra do réxime común e análogo ao vixente en Euskadi ou Nafarroa e á disposición do PSOE a apostar por un sistema singular para Catalunya a cambio do apoio dos nacionalistas, proseguiu a oposición do PP, que reclama manter as bases do modelo de financiamento vixente. Neste contexto, o debate chega tamén á Galiza, onde economistas e institucións alertaron de que o sistema en vigor compromete a prestación dos servizos fundamentais. O catedrático de Economía Aplicada da Universidade de Vigo e representante da Galiza na negociación co Estado do modelo de financiamento, Santiago Lago Peñas, sinala a Nós Diario que “o problema fundamental é que as solucións que propoñen ERC e Junts son de tipo confederal”. Nesta dirección, apunta que “o gran problema é que as solucións tipo concerto non afectan só a Catalunya, os cataláns poñen moitos cartos para os demais e se non os poñen hai un problema”. Ao tempo, considera que “o sistema de concerto é do século XVIII, non ten que ver coa actualidade de hoxe. O modo en que se fai o calculo provoca que as achegas dos vascos e dos navarros sexan moi cativas, quedan practicamente con todo”. “Ningún Goberno renuncia á súa competencia tributaria” María Bastida, profesora de Organización de Empresas da Universidade de Santiago de Compostela, discrepa tamén do modelo de financiamento bilateral. Nesta liña, explica a Nós Diario que “a proposta do modelo de financiamento autonómico impulsado por Catalunya, que avoga por un sistema de concerto similar ao cupo vasco, non parece ter cabida no noso sistema de financiamento. Este modelo, que supón que calquera comunidade autónoma recada os seus propios impostos e transfire unha parte ao Estado, xera impactos negativos sobre a equidade e a nivelación fiscal entre as rexións do Estado”. A este respecto, apunta que o modelo de concerto “non deixa de ser unha anomalía no contexto internacional porque ningún Goberno renuncia á súa competencia tributaria”. O Goberno galego é xunto ao andaluz o que menos inviste en sanidade no Estado “Recadar os tributos” O economista e presidente da Comisión de Economía do Parlamento da Galiza na V lexislatura (1997-2001), Xosé Díaz, manifesta Nós Diario que “a elección dun sistema de financiamento dado determina directamente o nivel de autogoberno ao que aspiramos, posto que o financiamento do custo do nivel de autogoberno -das competencias que o integran e o conforman- descansa basicamente no sistema de financiamento polo que se opta ou defende”. Nesta liña, apunta que, “sendo Galiza unha nación”, debe avanzar cara a “un sistema diferente que permita ao poder galego recadar todos os tributos, fixar unha política fiscal propia e dotarse dun marco que posibilite contar ao país coa suficiencia financeira necesaria para a prestación dos diversos servizos públicos e das súas competencias”. Os custos dos servizos O actual modelo de financiamento compromete a prestación dos servizos públicos fundamentais e das propias competencias da Xunta da Galiza. Precisamente, está é unha cuestión alertada desde hai anos por economistas como o propio Xosé Díaz ou máis recentemente polo Consello de Contas da Galiza. A este respecto, na súa fiscalización da Conta Xeral galega de 2020 xa advertía da “insuficiencia do actual modelo para proporcionar os recursos financeiros necesarios para a cobertura das necesidades de gasto que leva a prestación dos servizos da súa competencia” e reclamaba a súa mudanza. O investimento sanitario, educativo e en benestar representou en 2021, último ano con cifras, 62,7% do total do orzamento galego. Segundo os datos achegados pola liquidación do sistema de financiamento, a Xunta da Galiza dedicou a financiar estes servizos 8.336 millóns, destinando 4.762 millóns a sanidade, 2.702 millóns a educación e 865 millóns a servizos sociais. Nesta liña, o gasto sanitario significou 36,9% do orzamento dese ano, destinándose a maior parte aos custos de persoal, mais recibindo tamén contías importantes o mantemento e funcionamento dos centros de saúde e hospitais galegos. O salario na Galiza está 2.779 euros por baixo da media do Estado 2.068 millóns de déficit A liquidación do sistema de financiamento de 2021 desvelou que o Goberno do Estado transferiu á Galiza nesa anualidade 6.268 millóns para sufragar a prestación dos servizos sanitarios, educativos e de dependencia, que conforman os piares básicos do modelo de benestar. Concretamente a capacidade traspasada ao Executivo galego pola facenda española significou 44,9% do total do recadado pola Administración Estatal da Axencia Tributaria (AEAT) no país, cuxa cifra final alcanzou os 13.974 millóns nese exercicio. Aliás, o déficit xerado polo modelo de financiamento vixente en 2021 á sanidade, á educación e aos servizos sociais foi de 2.068 millóns. Un debate político sobre o modelo de Estado O actual sistema de financiamento atópase prorrogado desde 2014. Aprobado con rango de lei á volta de 2009, cos votos favorábeis do PSOE e coa abstención do Partido Popular, fixa na súa disposición adicional sétima a obrigatoriedade de ser revisado en 2014; porén, mantense prorrogado desde hai 10 anos. Ao longo deste período, foron moitas as resistencias gobernamentais a acometer este traballo, malia os chamados a realizalo, significándose a resolución da Conferencia de Presidentes de xaneiro de 2017, onde se reclamou “o impulso á revisión do sistema de financiamento autonómico, en aras a culminar co acordo de aprobación dun novo sistema deseñado con criterios obxectivos”. As tentativas para acometer a súa actualización non prosperaron polas diferenzas entre as diversas formacións políticas e polas posturas enfrontadas entre as diversas comunidades autónomas. Neste sentido, o debate é esencialmente unha cuestión política e non de técnica contábel, ligado ao modelo do Estado e a consideración das partes que o conforman. A este respecto, as forzas de ámbito estatal apostan por un réxime común e as formacións nacionalistas por fórmulas de concerto, en coherencia coa súa consideración do Estado como unha realidade plurinacional.